An difríocht idir athruithe ar: "An tAerchaidéal"

m
robot Modifying: ml:ശലഭശുണ്ഡം; cosmetic changes
m (robot Modifying: ml:ശലഭശുണ്ഡം; cosmetic changes)
siombalaíocht= an tAerchaidéal |
dronairde = 10 |
diallas = −90−90 |
achariomlán = 239 |
acharrangú = 62ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa_AntliaeAlfa Antliae|αα Ant]] |
réaltmhéid = 4.25 |
dreigecheathanna= Dada |
teorantacha =
* [[an Ceinteár]]
* [[Compás an Mhairnéalaigh]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[na Seolta]] |
uasleithead = 45 |
íosleithead = 90 |
Is [[réaltbhuíon]] réasúnta nua í '''an tAerchaidéal''' óir ní ceapadh go dtí an [[18ú aois]] í, ós rud é go raibh sí ródhoiléir lena admháil ag na seanghréagaigh. Ghlac an [[IAU]] léi mar cheann den 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Ag tosú i dtuaisceart na réaltbhuíne, seo iad a leanas na réaltbhuíonta atá timpeall an Aerchaidéil: [[an Phéist Uisce]], [[Compás an Mhairnéalaigh]], [[na Seolta]], agus faoi dheireadh [[an Ceinteár]].
 
Tugtar '''Antlia''' mar ainm [[Laidin|Laidine]]e ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "[[aerchaidéal]]".
 
 
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa_AntliaeAlfa Antliae|αα Ant]]: is réaltbhuíon dhoiléir í an tAerchaidéal gan aon réaltaí geala inti. Is í an réalta is lú doiléir ná αα Ant; agus cé gurb í príomhréalta de chuid an Aerchaidéil í, níl a gile dhealraitheach ach ar méid 4.25. Is K4 III a [[aicme_speictreachaicme speictreach|haicme speictreach]] is a [[cineál lonrachais]]
 
* [[Zeta_AntliaeZeta Antliae|ζζ Ant]]: [[ilréalta]]
 
 
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 2997]]: [[réaltra bíseach]] den chineál Sc, atá claonta ar uillinn 45° dár líne radhairc.
 
* [[NGC 3132]]: tugtar '''Réaltnéal na n-Ocht Phléascadh''' (''Eight Burst Nebula'' as Béarla) nó ''Réaltnéal Fáinneach Theas'' (''Southern Ring Nebula'') mar ainmneacha eile ar an [[réaltnéal pláinéadach]] seo. Tá córas déréalta i lár an réada seo.
 
* [[PGC 29194]]: tá an t-[[abhacréaltra sféaróideach]] seo, nach bhfuil ina ghile dhealraitheach ach an amharcmhéid 14.8, ina bhall dár n[[Grúpa Áitiúil]] de réaltraí.
 
 
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Aerchaidéil. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar_neamhaíSféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[Fraincis|Fraincise]]e. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An_ChíleAn Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh_na_LoingeDeireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An_LongAn Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
 
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an tAerchaidéal ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá ata inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
 
'''La Machine Pneumatique''' agus '''Antlia pneumatica''' (.i. an t-ainm Fraincise agus an t-ainm Laidine ar an [[aerchaidéal]] a chum an t-eolaí [[Éire|Éireannach]]annach [[Robert Boyle]]) na h-ainmneacha a thug Lacaille uirthi ar dtús, ach giorraíodh idir sin is tráthas an ceann Laidine; dá bhrí sin tugtar '''an tAerchaidéal''' ar an réaltbhuíon seo as [[Gaeilge]].
 
Is suimiúil a thabhairt faoi deara nach ndearna Lacaille aon iarracht de réir cosúlachta na [[téarmaíocht réaltach|litreacha Bayer]] a dháileadh ar na réaltaí de réir a ngile dealraithí.
 
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Aerchaidéil go dtí an [[18ú aois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an Aerchaidéal ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
 
 
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann_BayerJohann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alfa_AntliaeAlfa Antliae|&alpha;α Ant]] 4.28; [[Delta_AntliaeDelta Antliae|&delta;δ Ant]] 5.57; [[Epsilon_AntliaeEpsilon Antliae|&epsilon;ε Ant]] 4.51; [[Zeta1_AntliaeZeta1 Antliae|&zeta;ζ<sup>1</sup> Ant]] 5.75; [[Zeta2_AntliaeZeta2 Antliae|&zeta;ζ<sup>2</sup> Ant]] 5.91; [[Eta_AntliaeEta Antliae|&eta;η Ant]] 5.23; [[Theta_AntliaeTheta Antliae|&theta;θ&nbsp;Ant]]&nbsp;4.78; [[Iota_AntliaeIota Antliae|&iota;ι&nbsp;Ant]]&nbsp;4.60
 
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[HR 93083]] 8.33 &ndash; tá [[pláinéad eachtarghrianda]] aige
:* [[U Antliae]] 5.50 &ndash; [[réalta carbóin]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
 
 
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Aerchaidéal]]
 
 
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ant.htm an tAerchaidéal ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=2 Peoria Astronomical Society: an tAerchaidéal]
 
== Tagairtí ==
 
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 04862367300-486-23673-0}}
 
<!-- Foinse sonraí réaltmhéadracha (réaltaí): www.alcyone.de; go príomha ó chatalóga BSC agus HR -->
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[RangCatagóir:Réaltbhuíonta|Aerchaidéal]]
 
[[ar:مفرغة الهواء (كوكبة)]]
[[lt:Siurblys (žvaigždynas)]]
[[lv:Sūknis (zvaigznājs)]]
[[ml:ശലഭശുണ്ഡം (നക്ഷത്രരാശി)]]
[[nl:Luchtpomp (sterrenbeeld)]]
[[nn:Luftpumpa]]
37,436

edits