An difríocht idir athruithe ar: "Aogán Ó Rathaille"

m
Róbat: Athruithe cosmaideacha
m (Róbat: Athruithe cosmaideacha)
Ba [[Filíocht|file]] é '''Aogán Ó Rathaille''' ([[1675]]? – [[1729]]), a chuir tús leis an ngné liteartha i bhfilíocht na [[Gaeilge]] ar a dtugtar ''[[aisling]]''. Rugadh Ó Rathaille i [[Screathan an Mhil]] ( ''Béarla: Scrahanavee''), [[Sliabh Luachra]], [[Contae Chiarraí]]. Bhí a shinsir ina n-ollúna ag Clann Mhic Cárthaigh Mhóir.
 
Fuair sé teagasc sa [[Laidin]] agus sa [[Béarla|Bhéarla]] agus chuir sé aithne ar stair agus litríocht na Gaeilge. Ceann de na [[dán|dánta]]ta ba cháiliúla dár chum sé ab ea é 'Gile na Gile'. Thart faoin mbliain [[1714]] a scríobhadh an aisling Bharócach seo, san am céanna agus a chuaigh an rí Gearmánach [[Seoirse I]] (1660-1727) de rítheaghlach Hannover i seilbh choróin na Breataine. Gné thábhachtach den chineál filíochta a chumadh Aogán is ea é an gaol a shamhlaigh sé, mar fhile teaghlaigh, a bheith aige féin le Clann Mhic Chárthaigh Mhóir. B'é an Cárthach Mór príomhghéag an teaghlaigh ríoga agus cé go raibh na Cárthaigh i réim i g[[Cúige Mumhan]] anallód, bhí an cine 'tráite tréithlag' faoin am seo. Tugann a shaothar léargas ar mheath na nGael sa [[17ú haois|seachtú haois déag]] nuair a bhí uasalaicme na hÉireann á gcur as seilbh agus á ndíbirt thar sáile ag fórsaí na Breataine. In ainneoin na hoiliúna a bhí air, b'éigean d'Aogán dul ag obair mar spailpín ar fud chúige Mumhan.
 
Tá an file adhlactha i Mainistir Mhucrois, Eastát Mhucrois, Páirc Náisiúnta Chill Airne, [[Cill Airne]], Co Chiarraí.
 
== Saothar ==
=== Aislingí ===
* 'Gile na Gile'
* 'Mac an Cheannaí'
* 'An Aisling'
=== Dánta Eile ===
* 'Cabhair ní Ghairfead'
* 'Is fada liom Oíche Fhírfhliuch',<br />
'''Is fada liom Oíche Fhírfhliuch'''<br />
Is fada liom oíche fhírfhliuch gan suan, gan srann,<br /> gan ceathra, gan maoin caoire ná buaibh na mbeann;<br />
anfa ar toinn taoibh liom do bhuair mo cheann,<br />
's nár chleachtas im naíon, fiogaigh ná ruacain abhann.<br />
 
Dá maireadh an rí díomhair ó bhruach na Leamhan<br />
's an ghasra do bhí ag roinn leis lér thrua mo chall<br />
i gceannas na gcríoch gcaoin gcluthar gcuanach gcam,<br />
go dealbh í dtír Dhuibhneach níor bhuan mo chlann.<br />
 
An Carathach groí fíochmhar lér fuadh an mheang<br />
is Carathach Laoi i ndaoirse gan fuascladh fann;<br />
Carathach, rí Chinn Toirc, in uaigh 's a chlann,<br />
's is atuirse trím chroí gan a dtuairisc ann.<br />
 
Do shearg mo chroí im chlíteach, do bhuair mo leann,<br />
na seabhaic nár fríth cinnte, agár dhual an eang<br />
ó Chaiseal go Toinn Chlíona 's go Tuamhain thall,<br />
a mbailte 's a dtír díthchreachta ag sluaghaibh Gall.<br />
 
A thonnsa thíos is airde géim go hard,<br />
meabhair mo chinnse cloíte ód bhéiceach tá;<br />
cabhair dá dtíodh arís ar Éirinn bhán,<br />
do ghlam nach binn do dhingfinn féin id bhráid.<br />
 
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.rte.ie/radio1/scribhneoiri/1195689.html De hAoine 28 Márta 2008, An tOll. Breandán Ó Buachalla ag plé ar fhilíocht Uí Rathaille.]
* [http://www.geocities.com/Athens/Library/9107/aogan.html Saol agus dhá dhán (i mBéarla)]
* [http://www.feasta.ie/2006/deiref/alt5.html Léirmheas le Frainc Ó Murchadha ar Ghile na Gile le Paddy Bush ]
 
{{síol}}
19,799

edits