An difríocht idir athruithe ar: "Martin Luther"

no edit summary
(Ag baint Martin_Luther_by_Lucas_Cranach_der_Ältere.jpeg amach, agus ag chur [[:Íomhá:Lucas_Cranach_(I)_workshop_-_Martin_Luther_(Uffizi).jpg|Lucas_Cranach_(I)_workshop_-_Martin_Luther_(Uffizi)
}}
 
B'é '''Máirtín Liútar''' ([[Gearmáinis]]: ''Martin Luther'' nó ''Martin Luder'', [[Laidin]]: ''Martinus Lutherus''. [[10 Samhain]] [[1483]] - [[18 Feabhra]] [[1546]]) a chuir tús leis an [[Athleasú Creidimh]] sa bhliain [[1530]], nuair a ghreamaighd'fholisigh sé na Cúig Théis Déag is Ceithre Scór de dhoras na hArd-Eaglaise i [[Wittenberg]] na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] ar an [[31 Deireadh Fómhair]] [[1517]]. B'eisean athair an Reifirméisin sa Ghearmáin agus ar an domhan go léir.
 
== Óige Mhairtín Liútair ==
 
Tháinig Máirtín Liútar chun saoil in [[Eisleben]] ar an 10 lá de Mhí na Samhna sa bhliainSamhain 1483. B'é Hans Luder a athair, agus Margaretha Lindemann a bhí ar a mháthair. Baisteadh an buachaill ar fhéile [[Naomh Máirtín ó Tours]],. agus bB'as an [[naomh]] seo a d'ainmnigh a thuismitheoirí é. Bhí a athair ina mháistir i bpoll mianaigh i Mansfeld, áit a rabhthas ag baint copair as an talamh, agus é in ann bia agus beatha a choinneáil lena theaghlach ionas nach raibh siad in aon chruachás. Theastaigh ó Hans státseirbhíseach a dhéanamh as a mhac, agus chuir sé ar scoil é. Fuair Máirtín a chuid scolaíochta i Mansfeld, [[Magdeburg]] agus [[Eisenach]].
 
Bhí a athair ina mháistir i bpoll [[Mianadóireacht|mian]]<nowiki/>aigh i Mansfeld, áit a rabhthas ag baint copair as an talamh, agus é in ann [[bia]] agus [[beatha]] a choinneáil lena [[Teaghlach|theaghlach]] ionas nach raibh siad in aon chruachás. Theastaigh ó Hans státseirbhíseach a dhéanamh as a mhac, agus chuir sé ar [[scoil]] é. Fuair Máirtín a chuid scolaíochta i Mansfeld, [[Magdeburg]] agus Eisenach.
In aois a sheacht mbliana déag, sa bhliain [[1501]], chuaigh Máirtín ag staidéar in [[Ollscoil]] [[Erfurt]]. Bhain sé amach céim an bhaitsiléara sa bhliain [[1502]] agus céim an mháistir sa bhliain [[1505]]. Is é an cineál léinn a roghnaigh sé san ollscoil ná an dlí, mar a theastaigh óna athair.
 
In aois a sheacht mbliana déag, sa bhliain [[1501]], chuaigh Máirtín ag staidéar in [[Ollscoil]] [[Erfurt]]. Bhain sé amach céim an bhaitsiléara sa bhliain [[1502]] agus céim an mháistir sa bhliain [[1505]]. Is é an cineál léinn a roghnaigh sé san ollscoil ná an [[dlí]], mar a theastaigh óna athair.
[[Íomhá:LutherWritings&Portrait1581.jpg|mion|Scríobhneoireacht Martin Luther, 1581]]
I samhradh na bliana 1505, áfach, chuir cith tóirní cor ina chinniúint. Bhuail splanc thóirní an talamh in aice leis, díreach nuair a bhí sé ag dul chun na scoile. "A Naomh Áine", a sciorr air a rá, "cuidigh liom! Rachaidh mé sna manaigh!" [Brecht, vol. 1, p. 48]. Ó shíl sé gurb í Naomh Áine a tháinig chun tarrthála dó an lá áirithe sin, chomhlíon sé an gheallúint a bhí tugtha aige, nó d'éirigh sé as an dlí agus chuaigh sé sna manaigh.
 
== Diagacht ==
Nuair a bhí sé ina [[Manach|mhanach]] [[Agaistínigh|Agaistíneach]], agus é ag obair ina ollamh le diagacht, thosaigh Liútar ag éirí míshásta leis an Eaglais Chaitliceach. Fuair sé locht ar éilliú agus ar lobhadh na hEaglaise Caitlicí, agus é ag éileamh go bhfillfeadh an Eaglais ar ais ar na foinsí agus ar bhunteagasc Íosa Críost. Theastaigh uaidh briathar Dé a scaipeadh i measc na ndaoine ina dteanga féin, agus mar sin, chuir sé [[Gearmáinis]] ar an mBíobla. Bhí an-tábhacht leis an aistriúchán a rinne sé, nó bhí stíl líofa thíriúil dá chuid féin aige a chuir cor i gcinniúint na Gearmáinise mar theanga liteartha. Ina ainneoin féin, chuir Liútar tús le scoilt na h[[An Eaglais Chaitliceach|Eaglaise Caitlicí]] agus le forbairt na h[[An Eaglais Liútaránach|Eaglaise Liútaránaí]], arb í an chéad mhóreaglais Phrotastúnach a tháinig ar an bhfód.
[[Íomhá:Luther95theses.jpg|clé|mion|An fabhalscéal ]]
Mar sin, chuir Liútar [[Gearmáinis]] ar an m[[An Bíobla|Bíobla]]. Bhí an-tábhacht leis an aistriúchán a rinne sé, nó bhí stíl líofa thíriúil dá chuid féin aige a chuir cor i gcinniúint na Gearmáinise mar [[Teanga (cumarsáid)|theanga]] [[Litríocht|liteartha]].
 
Ina ainneoin féin, chuir Liútar tús le scoilt na h[[An Eaglais Chaitliceach|Eaglaise Caitlicí]] agus le forbairt na hEaglaise Liútaránaí, arb í an chéad mhóreaglais Phrotastúnach a tháinig ar an bhfód.
 
== Gaeilge ==
Sa Ghaeilge, is gnách "Clann Liútair" a thabhairt, mar leasainm díspeagúil, ar na Protastúnaigh go léir, na [[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] Ultacha ach go háirithe. Is féidir samplaí den úsáid seo a fháil ag na hamhránaithe Seacaibíteacha agus ag [[Micí Mac Gabhann]] araon.
 
== Tagairtí ==
{{reflist}}
 
{{stumpa}}
1,045

edits