An difríocht idir athruithe ar: "Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe"

m
[[Íomhá:Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png|deas|280px|thumb|[[Cath Gettysburg]], [[1863]].]]
== Gettysburg ==
San Oirthear, chuaigh an ginearál Deisceartach [[Robert E. Lee]] i gceannas ar Arm Virginia Thuaidh, agus d'éirigh leis bua i ndiaidh bua a bhreith ar Arm Potomac. Ansin, áfach, maraíodh [[Stonewall Jackson]], an ginearál ba chumasaí a bhí ag Lee, i gcath Chancellorsville i mBealtaine 1863. D'fhéach Lee leis an Tuaisceart a ionsaí, ach ansin, stopadh an t-ionradh i g[[Cath Gettysburg]] in Iúil 1863, agus is ar éigean a d'éirigh le Lee éalú go [[Virginia]]. Ghabh loingeas cogaidh an Tuaiscirt cuan [[New Orleans, Louisiana|Nua-Orleans]] sa bhliain 1862, agus nuair a d'éirigh le [[Ulysses S. Grant|hUlysses Grant]] Vicksburg a shealbhú in Iúil 1863, bhí [[abhainn Mississippi]] faoi smacht an Tuaiscirt, agus críocha an Deiscirt scoilte.
[[Íomhá:Lincolnatgettysburg.jpg|clé|mion|Abraham Lincoln - Gettysburg - 19 Samhain 1863]]
Ghabh loingeas cogaidh an Tuaiscirt cuan [[New Orleans, Louisiana|Nua-Orleans]] sa bhliain 1862, agus nuair a d'éirigh le [[Ulysses S. Grant|hUlysses Grant]] Vicksburg a shealbhú in Iúil 1863, bhí [[abhainn Mississippi]] faoi smacht an Tuaiscirt, agus críocha an Deiscirt scoilte.
 
Ar an [[19 Samhain]], [[1863]] thug Abraham Lincoln óráid mór le rá, ar a dtugtar [[Aitheasc Gettysburg]].
 
== Deireadh an chogaidh ==
 
== Toradh ==
[[Íomhá:Antietam National Battlefield Irish Brigade Monument.jpg|clé|mion|Cuimhneacháin, Irish Brigade, cath Antietam, [[Maryland]].]]
I ndiaidh an chogaidh, thosaigh "Ré na hAtógála" ([[Béarla]]: ''Reconstruction''). Cuireadh cumhacht an Aontais i bhfeidhm ar an Deisceart arís, fiú ar dhóigheanna nár thaitin le muintir an Deiscirt ar aon nós. Mar sin, cnámh spairne í an Atógáil inniu féin. Rinne an cogadh an-dochar do na Stáit Aontaithe, nó fuair timpeall is 970,000 duine - nó 3 % den daonra - bás. Saighdiúirí ab ea beirt as gach triúr a básaíodh, agus galar éigin ba thrúig bháis do bheirt as gach triúr saighdiúirí a cailleadh. Rinne an cogadh seo éirleach níos mó ar mhuintir na Stát Aontaithe ná na cogaí eile dár chuir siad, fiú má chuirtear taismigh na gcogaí sin le chéile. Inniu féin, is ábhar conspóide é an cogadh féin, na cúiseanna a luaitear leis agus, fiú, na hainmneacha a thugtar air.
I ndiaidh an chogaidh, thosaigh "Ré na hAtógála" ([[Béarla]]: ''Reconstruction''). Cuireadh cumhacht an Aontais i bhfeidhm ar an Deisceart arís, fiú ar dhóigheanna nár thaitin le muintir an Deiscirt ar aon nós. Mar sin, cnámh spairne í an Atógáil inniu féin.
 
I ndiaidh an chogaidh, thosaigh "Ré na hAtógála" ([[Béarla]]: ''Reconstruction''). Cuireadh cumhacht an Aontais i bhfeidhm ar an Deisceart arís, fiú ar dhóigheanna nár thaitin le muintir an Deiscirt ar aon nós. Mar sin, cnámh spairne í an Atógáil inniu féin. Rinne an cogadh an-dochar do na Stáit Aontaithe, nó fuair timpeall is 970,000 duine - nó 3 % den daonra - bás. Saighdiúirí ab ea beirt as gach triúr a básaíodh, agus galar éigin ba thrúig bháis do bheirt as gach triúr saighdiúirí a cailleadh. Rinne an cogadh seo éirleach níos mó ar mhuintir na Stát Aontaithe ná na cogaí eile dár chuir siad, fiú má chuirtear taismigh na gcogaí sin le chéile. Inniu féin, is ábhar conspóide é an cogadh féin, na cúiseanna a luaitear leis agus, fiú, na hainmneacha a thugtar air.
 
== Féach freisin ==
10,757

edits