An difríocht idir athruithe ar: "An Phortaingéilis"

315 bytes removed ,  1 bhliain ó shin
no edit summary
No edit summary
No edit summary
Chuaigh an [[teanga (cumarsáid)|teanga]] ar fud an domhain nuair a bhunaigh na Portaingéalaigh a n-impireacht choilíneach. Inniu, tá sí ar an tseachtú teanga is líonmhaire cainteoirí. Is í an Phortaingéilis atá ó dhúchas ag duine as gach beirt i [[Meiriceá Theas]], cé nach labhraítear ach in aon tír amháin í - [[an Bhrasaíl]], ar ndóigh.
 
Cé go bhfuil dlúthghaol ag an bPortaingéilis leis an [[An Spáinnis|Spáinnis]], rud atá le haithint ar an ngramadach ach go háirithe, tá fuaimeanna na teanga níos cosúla leis an bh[[An Fhraincis|Fraincis]] agus leis an g[[An Chatalóinis|Catalóinis]], nó bíonn gutaí doiléire agus gutaí srónacha le cloisteáil sa Phortaingéilis. Mar cheann de theangacha móra an domhain, is léir gur teanga mhór [[litríocht]]a agus [[filíocht]]a í freisin. Is é an cur síos a thug duine d'fhilí móra na Brasaíle ar a theanga dhúchais ná ''bláth deireanach Latium, chomh fiáin, chomh hálainn''.
 
Mar cheann de theangacha móra an domhain, is léir gur teanga mhór [[litríocht]]a agus [[filíocht]]a í freisin. Is é an cur síos a thug duine d'fhilí móra na Brasaíle ar a theanga dhúchais ná ''bláth deireanach Latium, chomh fiáin, chomh hálainn''.
 
== Stór focal ==
 
Fuair an Phortaingéilis an chuid is mó dá stór focal ón [[An Laidin|Laidin]], ar ndóigh, ach thairis sin, tá focal Araibise, Bascaise, Ceilteacha agus Gearmáinice (ó na [[Viseagotaigh]]) ann. Ar ndóigh, cloistear a lán focal ó na teangacha bundúchasacha sa Bhrasaíl. Bhí an-trádáil ag na Portaingéalaigh sa Chian-Oirthear, tráth, agus ba ansin a d'fhoghlaim siad an focal Sínise ''chá'', tae. (Le fírinne, is ionann ''chá'' agus "tae" mar fhocail, ach tháinig siad ó chanúintí difriúla Sínise.) Sa Bhrasaíl, bhí an teanga bhundúchasach ''Nheengatu'' nó ''lingua geral'' ("teanga ghinearálta") á labhairt go coitianta faoin tuath, fiú ag sliocht na nEorpach, agus is iomaí focal a tháinig ón teanga sin, go háirithe ainmneacha na n-ainmhithe, na n-éan agus na bplandaí. (Inniu, ní chloisfeá an ''lingua geral'' ach i gcorr-áit sa Bhrasaíl. Teanga Tupi-Guaraní í a bhfuil gaol aici le [[An Ghuaráinis|Guaráinis]] [[Paragua|Pharagua]].)
 
Ar ndóigh, cloistear a lán focal ó na teangacha bundúchasacha sa Bhrasaíl. Bhí an-trádáil ag na Portaingéalaigh sa Chian-Oirthear, tráth, agus ba ansin a d'fhoghlaim siad an focal Sínise ''chá'', tae. (Le fírinne, is ionann ''chá'' agus "tae" mar fhocail, ach tháinig siad ó chanúintí difriúla Sínise.)
 
Sa Bhrasaíl, bhí an teanga bhundúchasach ''Nheengatu'' nó ''lingua geral'' ("teanga ghinearálta") á labhairt go coitianta faoin tuath, fiú ag sliocht na nEorpach, agus is iomaí focal a tháinig ón teanga sin, go háirithe ainmneacha na n-ainmhithe, na n-éan agus na bplandaí. (Inniu, ní chloisfeá an ''lingua geral'' ach i gcorr-áit sa Bhrasaíl. Teanga Tupi-Guaraní í a bhfuil gaol aici le [[An Ghuaráinis|Guaráinis]] [[Paragua|Pharagua]].)
 
== Gramadach ==
==== An Bhrasaíl ====
 
Is í Portaingéilis an t-aon teanga oifigiúl sa Bhrasaíl. thart ar 99% do daonra Bhrasaíl ábalta Portaingéilis a labhairt.
 
==== An Phortaingéil ====
 
Tagann an Portaingéilis as an Phortaingéil. Is í an t-aon teanga oifigiúl atá ag an Portaingéil agus is í an máthairtheanga do fórmhór don daonra.
 
==== Angóla ====
 
Is teanga oifigiúl í an Portaingéilis san Angóla. De réir staidéar a bhí déanta i 2012, is í Portaingéilis an máthairtheanga do 39% do daonra Angóla. Tá seans an nach bhfuil sé comh árd sin toisc go raibh an staidéar déanta sa cathair.
 
====Mósaimbíc====
 
Is í Portaingéilisan Phortaingéilis an t-aon teanga oifigiúl sa Mósaimbíc. Bhí eolas ar an Portaingéilis ag 50̥% den daonra (sa bhliain 2007) ach níl sí ó dúchas achdhúchas ag 3% (1998). I 2007 bhí an Phortaingéilis mar phríomtheanga ag 13̤̤̤̤̤%.
 
==== An Fhrainc ====
Tá 650,000 duine de shíolrach na Portaingéile ina gcónaí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/3633212|teideal=L'essentiel sur... les immigrés et les étrangers  {{!}} Insee|work=www.insee.fr|dátarochtana=2021-03-13}}</ref>
Tá cúpla milliún duine de shíolrach na Portaingéile ann.
 
===São Tomé agus Príncipe===