An difríocht idir athruithe ar: "An Chónaidhm"

5,003 bytes added ,  7 mí ó shin
Content Translation
(Content Translation)
 
[[Íomhá:Confederate_States_of_America_(orthographic_projection).svg|deas|250px|thumb|An Chónaidhm]]
Bhí '''Stáit Chónaidhmithe Mheiriceá''' (CSAi mBéarla, ''Confederate States of America'' nó ''C.S.A.'') , dá ngairtear na '''Stáit Comhdhála'''an'''An Chónaidhm''' go coitianta, ina stát neamh-aitheanta<ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20130828005906/http://history.state.gov/milestones/1861-1865/Confederacy|teideal=Office of the Historian - Milestones - 1861-1865 - Preventing Diplomatic Recognition of the Confederacy|dáta=2013-08-28|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-03-14}}</ref> a bhí ann ón 8 Feabhra, 1861, go dtí an 9 Bealtaine, 1865, a throid in aghaidh Stáit Aontaithe Mheiriceá le linn [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe|Mheiriceá Cogadh Cathartha]].
 
Cruthaíodh an Chónaidhm ar dtús le seacht stát secessionist de na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], áit a raibh sé dlíthiúil sclábhaithe a choinneáil: [[Carolina Theas]], [[Mississippi]], [[Florida]], [[Alabama]], [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]], [[Louisiana]] agus [[Texas]], i réigiún theas na Stát Aontaithe, a raibh a ngeilleagar den chuid is mó ag brath ar thalmhaíocht, go háirithe cadás agus córas plandála a raibh saothair sclábhaithe dubha ag teastáil uaidh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nps.gov/media/article-search.htm|teideal=Article Search (U.S. National Park Service)|language=en|work=www.nps.gov|dátarochtana=2021-03-14}}</ref>
{{síol}}
 
Leathnaigh an Rialtas Comhdhála a údarás thar chríoch 1,995,392 km2 agus daonra 9,103,332 áitritheoir, a raibh 3,521,110 díobh ina sclábhaithe, de réir daonáirimh 1860.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.civil-war.net/pages/1860_census.html|work=www.civil-war.net|dátarochtana=2021-03-14}}</ref>
 
Leis an gciontú go raibh ardcheannas bán agus institiúid na sclábhaíochta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Confederate-States-of-America|teideal=Confederate States of America {{!}} History, President, Map, Facts, & Flag|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2021-03-14}}</ref> faoi bhagairt ag iarrthóir uachtaránachta na Poblachta [[Abraham Lincoln]] - iarrthóir ar oifig i dtoghchán na Samhna 1860 - a bhí ag rith ar chlár a bhí i gcoinne leathnú na sclábhaíochta i gcríocha an iarthair, dhearbhaigh an Chónaidhm a scaradh ó na Stáit Aontaithe; tugadh an tAontas ar na stáit eile le linn an chogaidh chathartha a lean.
 
Sa rud ar a tugadh “Óráid Cornerstone” ina dhiaidh sin, dhearbhaigh Leas-Uachtarán an Chónaidhm [[Alexander Stephens]] gurb é “bunchloch” an Rialtais nua agus ar luigh sé air, “an fhírinne mhór nach bhfuil an fear dubh cothrom leis an bhfear bán, is é an [[sclábhaíocht]] seo, atá faoi réir cine níos fearr, a riocht nádúrtha agus gnáth. Is é ár Rialtas nua an chéad cheann, i stair an domhain, atá bunaithe ar an bhfírinne mhór fhisiciúil, fhealsúnachta agus mhorálta seo ».<ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20071117085333/http://teachingamericanhistory.org/library/index.asp?documentprint=76|teideal=Cornerstone Speech by Alexander H. Stephens|dáta=2007-11-17|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-03-14}}</ref>
 
Sular tháinig Lincoln i mbun oifige i mí an Mhárta, bunaíodh Rialtas Comhdhála nua i mí Feabhra 1861, a mheas na Stáit Aontaithe a bheith mídhleathach. Dheonaigh na stáit mílíste deonacha agus theith an rialtas nua chun Arm na Stát Comhdhála féin a bhunú. Tar éis don [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe|Chogadh Cathartha]] tosú i mí Aibreáin, ghabh ceithre stát sclábhaithe ó dheas - [[Virginia]], [[Arkansas]], [[Tennessee]], agus [[Carolina Thuaidh]] - isteach sa Chónaidhm freisin.
 
Níos déanaí, ghlac An Chónaidhm le [[Missouri]] agus [[Kentucky]], cé nár dhearbhaigh siad scaradh go hoifigiúil ná nach raibh siad á rialú den chuid is mó ag fórsaí na Comhdhála; Rinne fórsaí na Comhdhála iarracht, ach díbríodh as iad. Dhiúltaigh Rialtas na Stát Aontaithe (an tAontas) éilimh an deighilte, agus iad á mheas neamhdhlisteanach.
 
Cuireadh tús leis an gcogadh an 12 Aibreán, 1861, nuair a rinne na Comhdhála ionsaí ar Fort Sumter, dún de chuid an Aontais i gcalafort Charleston, Carolina Theas.
 
Níor aithin aon rialtas eachtrach an Chónaidhm go hoifigiúil mar thír, 6 7 cé gur dheonaigh an [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe]] agus an [[An Fhrainc|Fhrainc]] stádas suntasach di, ag ligean do ghníomhairí Comhdhála conradh a dhéanamh le cuideachtaí príobháideacha le haghaidh arm agus soláthairtí eile.
 
Go luath i 1865, tar éis ceithre bliana de throid trom a d’fhág go raibh idir sé chéad agus fiche míle agus ocht gcéad míle bás míleata, ghéill fórsaí na Comhdhála. Ní raibh aon deireadh oifigiúil leis an gcogadh: b’éigean do bheagnach gach fórsa Comhdhála géilleadh nó scor d’aon ghnó faoi dheireadh 1865, agus faoin am sin bhí deacrachtaí móra ag daonchumhacht agus acmhainní an Chónaidhm a bhí ag dul i laghad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nps.gov/media/article-search.htm|teideal=Article Search (U.S. National Park Service)|language=en|work=www.nps.gov|dátarochtana=2021-03-14}}</ref> Jefferson Davis, uachtarán Stáit na Comhdhála Meiriceá le linn an chogaidh chathartha, ag caoineadh go raibh an Chónaidhm "imithe."<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A Short History of the Confederate States of America|url=http://archive.org/details/ashorthistoryco00davigoog|publisher=Belford co.|date=1890|language=English|coauthors=University of Michigan|author=Jefferson Davis}}</ref>{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Chonaidhm, An}}
[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
Úsáideoir gan ainm