An difríocht idir athruithe ar: "Téamh domhanda"

538 bytes added ,  1 bhliain ó shin
no edit summary
[[Íomhá:Temperature1900-2004.png|deas|300px|thumb|Meánteocht an domhain ag méadú idir 1900 agus 2004.]]
Ciallaíonn  '''téamh domhanda'''  go  bhfuil  [[teocht]]  an  [[An Domhan|domhain]] ag  ardú.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.24.pdf|teideal=Eureka|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> Tá an fás atá le feiceáil i meánteocht [[An Domhan|an domhain]] leis na blianta. Mar  sin, tá  an  [[aeráid]] ag  athrú. Má  éiríonn  an  domhan  níos teo, tá dainséar ann go n-athróidh sé sin cúrsaí  báistí  agus  go  dtiocfaidh  ardú  ar leibhéal na [[farraige]].  Tá imní ar eolaithe freisin go n-éireoidh [[Gaineamhlach|na ceantair thirime]] níos tirime.
Is é an '''téamh domhanda''' an fás atá le feiceáil i meánteocht [[An Domhan|an Domhain]] leis na blianta.
 
== Athrú ==
Ó 1970 ar aghaidh ardaíodh meánteocht an Domhaindomhain (an t-aer, an talamh, is an [[Farraige|fharraige]]) timpeall 1&nbsp;°C. I 12 bhliain den 13 bhliain [[1998]]-[[2009]] bhí an mheánteocht níos mó ná riamh ó tosaíodh ar dhéanamh taifead.
[[Íomhá:World-energy-consumption-by-fuel-projections-1990---2035-USDOE-IEA-2011.png|clé|mion|patrún ídiú [[Fuinneamh|fuinnimh]] ]]
Ciallaíonn sé seo go bhfuil an Domhandomhan ina iomláine ag fáil níos mó [[fuinneamh]] téite ón [[An Ghrian|nGrianngrian]] ná mar atá sé ag cailliúint trí aisradaíocht amach sa spás. Is de bharr athrú san [[iarmhairt cheaptha teasa]] ag an [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]] an téamh seo.
[[Íomhá:Greenhouse Gas by Sector.png|mion]]
Thar roinnt mílte bliain bhí [[cothromaíocht]] idir an méid teasa a ghabh an t-[[atmaisféar]] agus an méid a aisradaíodh gach bliain. Ach anois, mar thoradh ar bhreis [[dé-ocsaíd charbóin]] is [[Meatán|meatáin]] (gáis cheaptha teasa) a bheith á sceitheadh san atmaisféar ag daoine, tá an tseanchothromaíocht idir ionchur is aschur teasfhuinnimh á cur as a riocht, agus an suaitheadh ag méadú in aghaidh na bliana.
D'fhéadfadh iarmhairtí tubaisteacha a bheith ann
 
* Faoi 2050 beidh an mheánteocht ardaithe 1&nbsp;°C eile ar a laghad, agus tá saineolaithe ann a bhfuil eagla orthu go mb'fhéidir go mbeidh an t-ardú chomh mór le 5-6&nbsp;°C. Is baol go mbeidh torthaí cinniúnacha ar athrú mar sin: suaithfear an aimsir is an aeráid go mór ar fud an Domhaindomhain. [[Íomhá:Carbon Emission by Region.png|mion]]
* Beidh aimsir thaomach ann go minic, mar shampla [[Spéirling|cuaranfa]]í, tuilte is triomaigh. Beidh na milliúin daoine ruaigthe as réigiúin ísle [[An Áise|na hÁise]] ag cuaranfaí trópaiceacha. Is baol go leathnóidh na [[Gaineamhlach|gaineamhlaigh]] san [[An Afraic|Afraic]], an Áise, [[an Astráil]] agus Meiriceá.
* Leáfar cuid mhaith de na hoighearshruthanna is na hoighearchaidhpeanna ar fud an Domhaindomhain, ardófar leibhéal na farraige dá bharr agus de thoradh forbartha teirmí, agus báfar cuid mhaith réigiún íseal atá plódaithe le daoine. Is baol go n-asáiteofar daonraí ollmhóra. [[Íomhá:Reduce meat consumption.png|mion|[[Veigeatóireachas|Cúnamh: aiste bia fheoilséantach]]]]
* Meastar go mbeidh galair thrópaiceacha atá measartha anois, ar nós na [[maláire]], forleathan sa Domhandomhan.
 
== Torthaí sóisialta ==