Feiniméan

imeacht intugtha faoi deara

Is éard is feiniméan ann (Gréigis: φαινόμενον, phainómenon, ón mbriathar φαίνειν, phainein, le taispeáint, léirigh, le feiceáil) [1] ná "fíric nó imeacht inbhraite". Tháinig an téarma ina úsáid fealsúnachta nua-aimseartha trí Immanuel Kant, a chuir é gcomparáid leis an νοούμενoν nooúmenon. I gcodarsnacht le φαινόμενον, phainómenon, ní féidir nooúmenon a fheiceáil go díreach. Chuaigh Gottfried Wilhelm Leibniz i bhfeidhm go mór ar Kant sa chuid seo dá fhealsúnacht, ina bhfeidhmíonn phainómenon agus nooúmenon mar théarmaí teicniúla comhghaolmhara. I bhfad roimhe seo, d'úsáid an fealsamh sean-Gréagach Pyrrhonist phainómenon agus nooúmenon mar théarmaí teicniúla idirghaolmhara.

Feiniméin an néalsoithigh. Baineann eolaithe úsáid as feiniméin chun roinnt hipitéisí a bheachtú agus uaireanta teoiric a bhréagnú. Féach freisin leagan beoite .

Úsáid fealsúnachtaCuir in Eagar

In úsáid fealsúnachta nua-aimseartha, ciallaíonn an téarma feiniméin go bhfuil 'an rud a bhraitear' ina bhun den réaltacht.' I dtráchtas tionscnaimh Immanuel Kant, De Mundi Sensibilis atque Intelligibilis Forma et Principiis (1770), (Gaeilge:Ar Fhoirm agus Prionsabail an Domhain Chiallmhar agus Intuigthe) cuireann Kant in iúl go bhfuil an aigne teoranta don domhan loighciúil agus dá bhrí sin ní féidir leis ach tarluithe a léirmhíniú agus a thuiscint de réir a gcuma fhisiciúil. Scríobh sé gurbh é an t-aon rud gur féidir le daoine a thuiscint ná an oiread agus a cheadaigh a gcéadfaí. Wikisource:Kant's Inaugural Dissertation of 1770. Dá bhrí sin, tagraíonn an téarma feiniméan d'aon eachtra a bhfuil fiosrúchán agus imscrúdú tuillte aige, go háirithe imeachtaí atá thar a bheith neamhghnách nó a bhfuil tábhacht ar leith ag baint leo. [1]

TagairtíCuir in Eagar

 
Is eachtra nó teagmhas inbhraite é dóchán an chipín, agus mar sin is feiniméan é.
  1. 1.0 1.1 Tá ort na shonrú' 'teideal = agus' 'url = nuair a úsáideann {{ lua idirlín}}."" (2011).