Peadar Ua Laoghaire

scríbhneoir Éireannach

Scríbhneoir próis agus sagart ab ea an tAthair Peadar Ua Laoghaire (nó Peadar Ó Laoghaire; 30 Aibreán 183921 Márta 1920[1], [2]). B'é an scríbhneoir é is mó a mhúin an teanga agus is troime a d’fhág a rian ar scríobh na Gaelainne i dtosach na hathbheochana.[3]

Peadar Ua Laoghaire
Peadar Ua Laoghaire.png
Saol
Eolas breithe Cluain Droichead, Aibreán 1839
Bás Márta 21, 1920
Oideachas
Alma mater Coláiste Phádraig, Má Nuad
Teangacha An Béarla
An Laidin
An Ghaeilge
Gairm
Gairm teangeolaí, aistritheoir, sagart Caitliceach, aistritheoir an Bhíobla agus scríbhneoir
Creideamh
Reiligiúin Eaglais Chaitliceach Rómhánach

SaolCuir in Eagar

Do saolaíodh Peadar Ua Laoghaire i Lioscaragáin, i bparóiste Chluain Droichid, Contae Chorcaí é.[4] Do tógadh le Gaelainn i nGaeltacht Mhúscraí é, rud a dh'fhág gur chuaigh Gaelainn an cheantair sin go mór mór i bhfeidhm ar Ghaelainn na bhfoghlamóirí.

An réamhfhocal úd um, ná fuil beo ach i nGaelainn Mhúscraí, is cuid de Ghaelainn an mhaorlathais agus na dlí é inniu, agus is dócha gurbh as Gaelainn Uí Laoghaire a tháinig sé in úsáid chomh forleathan san.

Fuair sé bás i 1920 i gCaisleán Ó Liatháin.

SaotharCuir in Eagar

AthbheochanCuir in Eagar

Sa bhliain 1900 do scríbh Ó Laoghaire an dráma Tadhg Saor. Do léirigh Craobh na Paróiste Thuaidh de Chonradh na Gaelainne Tadhg Saor i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 (tá cuntas ag Éamonn an Chnoic, nó Éamonn Ó Donnchadha, ar an léiriú sin in Banba, Bealtaine 1902)[5].

SéadnaCuir in Eagar

Do chúm Peadar Ua Laoghaire an scéal Séadna sna 1890í, agus é á insint mar scéal chois tine ag triúr cailíní óga. Tá gearreagráin ann a bhfuil fráma san na scéalaíochta bainte díobh. Is é is príomhthéama don scéal ná an margadh a shocraigh an gréasaí Séadna leis an bhFear Dubh. Cé go bhfuil an scéal préamhaithe in ithir an bhéaloidis a chloiseadh an scríbhneoir ó na seanchaithe cois teallaigh le linn a óige, tá dlúthghaol aige fosta leis an myth Gearmánach i dtaobh Faust. Do foilsíodh 'na shraithscéal ar irisí éagsamhla Gaelainne é an chéad uair.

Nua-GhaeilgeCuir in Eagar

Amach ó Séadna, scríobh Peadar Ua Laoghaire leabhar dírbheathaisnéise faoin teideal Mo Sgéal Féin. Thairis sin, chuir sé Nua-Ghaeilge ar scéalta de chuid na seanlitríochta Gaelaí, cosúil le hEisirt agus An Cleasaí, agus chuir sé Gaeilge a cheantair féin ar leagan giorraithe de scéal Don Quixote, nó Don Cíochótae, as Gaeilge. Tháinig eagrán nua den leabhar i gcló le déanaí.

Saothar[6][7]Cuir in Eagar

  • Ar nDóithin Arán, 1894
  • Mion-chaint: an easy Irish phrase book, compiled for the Gaelic League, 1899
  • Eólas ar áireamh, arithmetical tables in Irish, 1902
  • An Soísgéal as Leabar an aifrinn, 1902
  • Irish prose composition: a series of articles, including several upon the Irish autonomous verb, 1902
  • Aesop a Tháinig go hÉirinn, 1903
  • Sgothbhualadh, a series of articles in Irish reprinted from the "Leader", 1904
  • Séadna, 1904 (originally serialized in 1898)
  • An Craos-Deamhan, 1905
  •  
    Mo Scéal Féin
    An Bealach Buidhe, a drama, 1906
  • Tóruigheacht Dhiarmuda agus Ghráinne, 1906
  • Niamh 1907
  • Eisirt, 1909
  • Seanmóin agus trí fichid, sermons for every Sunday and holy day of the year, 1909-10
  • An sprid: Bas Dalláin: Tadhg Saor, three short plays, 1911
  • An Cleasaidhe, 1913
  • Caitilina, 1913
  • Aithris ar Chríost, 1914 (a translation into Irish of Thomas à Kempis' 'Imitatio Christi')
  • Sliabh na mban bhFionn agus Cúan Fithise, 1914
  • Lughaidh Mac Con, 1914
  • Bricriu, 1915
  • Na Cheithre Soisgéil as an dTiomna Nua, 1915 (a translation into Irish of the Four Gospels)
  • Mo Sgéal Féin, 1915
  • Guaire, 1915
  • Cainnt na nDaoine, 1917 (a phrasebook of conversational Irish)
  • Ag Séideadh agus ag ithe, 1918
  • An teagasg críosdaidhe, edited by Ua Laoghaire, 1920
  • Don Cíchóté, (A partial translation of Cervantes' novel Don Quixote, 1921
  • Gníomhartha na nAspol, 1922 (a translation into Irish of the Acts of the Apostles)
  • Lúcián, 1924
  • Sgéalaidheachta as an mBíobla naomhtha, 1924 ((stories from the Bible)
  • Críost Mac Dé, 1925
  • Sgealaidheacht na Macabéach, 1926 ((the stories of the Maccabees from the Apocrypha)
  • Séanna (atheagrán) eag. Caoilfhionn Nic Pháidín, 2016
  • Aodh Ruadh, an adaptation of the life of Aodh Ruadh Ó Domhnaill originally by Lughaidh O'Clery in the 17th century, 1929
  • Notes on Irish words and usages
  • Papers on Irish idiom : together with a translation into Irish of part of the first book of Euclid, by the late canon Peter O'Leary ; edited by Thomas F. O'Rahilly.
  • Cómhairle ár leasa, articles published in the "Leader"
  • Mo shlighe chun Dé : leabhar urnaighthe

Foilsíodh alt ina bhfuil 487 d'ailt agus de shaothair Ua Laoghaire le fáil in Celtica in 1954[8].

TagairtíCuir in Eagar

  1. James McGuire agus James Quinn,. "Dictionary of Irish Biography". dib.cambridge.org. Cambridge University Press. Dáta rochtana: 2019-03-20.
  2. maynoothuniversity.ie (2017). "Olive Morrin, Special Collections & Archives". Dáta rochtana: 2019.
  3. "Ó LAOGHAIRE, Peadar (1839–1920)" (ga). ainm.ie. Dáta rochtana: 2019-03-20.
  4. An tAthair Peadar Ó Laoghaire
  5. www.ainm.ie. "Tadhg Saor". Dáta rochtana: 2018.
  6. Cuid dá de shaothar Ua Laoghaire
  7. Saothar i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann: cuid díobh gan dáta.
  8. Fós le fáil ón Dublin Institute for Advanced Studies