Sa cheimic orgánach, is éard is alcán, nó paraifín ann ná hidreacarbón sáithithe slabhroscailte (ainm stairiúil a bhfuil bríonna eile leis freisin). Sna halcáin, séard atá ann ná adaimh hidrigine agus carbóin atá eagraithe i struchtúr crainn ina bhfuil na naisc carbóin-carbóin go léir singil. Tá an fhoirmle ghinearálta cheimiceach CnH2n+2 ag na halcáin. Tá castacht éagsúil ag na halcáin ón gcás is simplí meatán (CH4), áit a bhfuil n = 1 (ar a dtugtar "an mháthair-mhóilín" uaireanta), go móilíní móra casta, cosúil le peantcontán (C50H102 nó 6-eitil-2-meitil-5- (1-meitileitil) ochtán, isiméir tetradecán (C14H30).

Struchtúr ceimiceach meatáin, an t-alcán is simplí

Is iad na halcáin an cineál is simplí de chomhdhúil orgánach. Mar hidreacarbóin sháithithe ní bhíonn aon nasc nasc dúbailte nó nasc triarach iontu. Ainmnítear comhdhúile orgánacha de réir chóras IUPAC na hainmníochta. Tá dhá chuid san ainm; an chéad chuid (an réimír), léiríonn sí líon na n-adamh carbóin sa tslabhra carbóin neamhbhrainseach is faide. An chuid deiridh (iarmhír), léiríonn sí cé acu feidhmghrúpa atá i láthair. Leis na halcáin, críochnaíonn an chuid deiridh den ainm ar –án. Tá ainmneacha an chéad sé alcán neamhbhrainseacha ar taispeáint thíos:

Ainmnítear comhdhúile orgánacha de réir chóras AIGCF (Béarla: IUPAC), sé sin Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí. Tá dhá chuid san ainm; an chéad chuid (an réimír), léiríonn sí líon na n-adamh carbóin sa tslabhra carbóin neamhbhrainseach is faide. An chuid deiridh (iarmhír), léiríonn sí cé acu feidhmghrúpa atá i láthair. Leis na halcáin, críochnaíonn an chuid deiridh den ainm ar –án. Tá ainmneacha an chéad sé alcán neamhbhrainseacha ar taispeáint thíos:

Réimír Adaimh C Foirmle Alcán
meitiol-/meitil 1 CH4 meatán
eit-/eat- 2 C2H6 eatán
próp-/próip-/próipil-/ 3 C3H8 própán
bút-/búit- 4 C4H10 bútán
peintea-/peinti- 5 C5H12 peantán
heicsea-/heicsi- 6 C6H14 heacsán

Sainmhíníonn Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF) (An Béarla:International Union of Pure and Applied Chemistry) alcáin mar " "acyclic branched or unbranched hydrocarbons having the general formula CnH2n+2, and therefore consisting entirely of hydrogen atoms and saturated carbon atoms".". Mar sin féin, úsáideann roinnt foinsí an téarma chun aon hidreacarbón sáithithe a chur in iúl, lena n-áirítear iad siúd atá monaichioglach (i.e. na cioglalcáin) nó polaichioglach, in ainneoin go bhfuil foirmle ghinearálta ar leith acu (i.e. tá cioglalcáin CnH2n).

In alcán, tá gach adamh carbóin sp3hibridithe le 4 sigme-nasc (C-C nó C-H), agus tá gach adamh hidrigine ceangailte le ceann de na hadaimh charbóin (i naisc C-H). Tugtar a chnámharlach carbóin nó a chnámh droma carbóin ar an tsraith is faide d’adamh carbóin nasctha i móilín. Féadfar líon na n-adamh carbóin a mheas mar mhéid an alcáin.

Céaracha, solaid ag teocht agus brú caighdeánach (TBC) is ea grúpa amháin de na hardalcáin, a bhfuil líon na n-adamh carbóin sa chnámh droma carbóin níos mó ná thart ar 17. Agus a n-aonad leantach -CH2, is sraith homalógach iad na halcáin. comhdhúile orgánacha ina bhfuil difríocht idir na baill i mais mhóilíneach faoi iolraithe de 14.03 u (mais iomlán gach aonaid dhroichead meitiléine den sórt sin, a chuimsíonn adamh carbóin amháin dar mais 12.01 u agus dhá adamh hidrigine de mhais ~ 1.01 u an ceann).


Táirgeann baictéir mheatánagineacha an meatáin agus feidhmíonn roinnt alcán fadslabhrúla mar fhearamóin, i speicis áirithe ainmhithe nó mar chéir chosanta i bplandaí agus i bhfungais. Mar sin féin, níl mórán bithghníomhach ag formhór na n-alcán. Is féidir breathnú orthu mar chrainn mhóilíneacha ar féidir na grúpaí feidhmiúla níos gníomhaí / imoibríche de mhóilíní bitheolaíocha a chrochadh orthu.

Tá dhá phríomhfhoinse tráchtála ag na halcáin: peitriliam (amhola) agus gás nádúrtha.

Is éard is grúpa ailcile ná blogh mhóilíneach, a fhoirmítear trí adamh hidrigine a bhaint as adamh carbóin sp3 alafatach. [1] Is minic a thagraíonn an giorrúchán R do ghrúpa ailcile, ach ní i gcónaí.

TagairtíCuir in Eagar

  1. Illustrated Glossary of Organic Chemistry. http://www.chem.ucla.edu/~harding/IGOC/A/alkyl_group.html