Galar Alzheimer

Saghas néaltrú é Galar Alzheimer, nó Alzheimers mar a thugtar air go minic. Is galar é a tharlaíonn do sheandaoine den chuid is mó, ina meathann an inchinn chun cur isteach ar gach feidhm di.[1] Mura bhfuil togracht ghéiniteach ann (agus is annamh é), Is féidir an baol a throid le saol sláintiúil, tá a fhios againn inniu.

Teimpléad:WD Bosca Sonraí GalarGalar Alzheimer
cuir in eagar
Cineáltauopathy (en) Aistrigh, galar a bhaineann le dul in aois agus galar (duine aonair) Cuir in eagar ar Wikidata
EapainmAlois Alzheimer Cuir in eagar ar Wikidata
Speisialtacht leighisnéareolaíocht Cuir in eagar ar Wikidata
Cóireáil chliniciúil
Comharthaímemory loss that disrupts daily life (en) Aistrigh, confusion with time and space (en) Aistrigh, challenges in planning or solving problems (en) Aistrigh, difficulty completing familiar tasks at home, at work or at leisure (en) Aistrigh, trouble understanding visual images and spatial relationships (en) Aistrigh, decreased or poor judgment (en) Aistrigh, withdrawal from work or social activities (en) Aistrigh, problems with words in speaking or writing (en) Aistrigh, changes in mood and personality (en) Aistrigh, misplacing things and losing the ability to retrace steps (en) Aistrigh agus néaltrú Cuir in eagar ar Wikidata
Scrúduitheteicnící diagnóis néareolaíocha, stair leighis, Íomháú athshondais mhaighnéadaigh agus psychological test (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Cóireáilmemantine (en) Aistrigh, donepezil (en) Aistrigh, rivastigmine (en) Aistrigh, galantamine (en) Aistrigh agus physostigmine (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
 Cógais
quetiapine (en) Aistrigh, aripiprazole (en) Aistrigh, galantamine (en) Aistrigh, donepezil (en) Aistrigh, risperidone (en) Aistrigh, memantine (en) Aistrigh, rivastigmine (en) Aistrigh, rivastigmine (en) Aistrigh, memantine (en) Aistrigh agus pyritinol (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Pataigineas
Cúis ghéiniteachAPOE, NKAIN2, BMPER, SLC8A1-AS1, MS4A3, CR1, CD2AP, ABCA7, INPP5D, ZCWPW1, CELF1, FERMT2, CASS4, PTK2B, SORL1, SQSTM1, NDUFAF6, AP2A2, IGH, SPPL2A, TRIP4, CD33, GLIS3, PRRC2C, FMN2, CTNNA2, LIMS2, MOBP, STK32B, AFF1, ANKRD55, CAMK4, DMXL1, MEGF10, SAP30L, PLEKHG1, CYCS, ELMO1, HECW1, EXOC4, CSMD1, ST18, NCS1, PLPP4, ARHGAP20, SLC4A8, CRADD, ANO4, GPC6, MYO16, CLMN, GABRG3, VAT1L, CACNA1G, BCAS3, PPIAP59, TGM6, PARVB, APOC1, NECTIN2, TOMM40, TREM2, MPZL1, ATXN7L1, LUZP2, CDON, PCNX1, PICALM, PPP1R3B, SLC4A1AP, POLN, CNTNAP2, STK24, VSNL1, BIN1, MPP7, ZNF320, STK11, DIP2C, DCHS2, CLU, CCDC134, MTHFD1L, RELN, PCDH11X, GAB2, APP agus PLD3 Cuir in eagar ar Wikidata
De bharranaithnid Cuir in eagar ar Wikidata
Aicmiú
ICD-10G30.9 agus G30 Cuir in eagar ar Wikidata
ICD-9331.0 agus 290.1 Cuir in eagar ar Wikidata
CIAPP70 Cuir in eagar ar Wikidata
Acmhainní seachtracha
Enciclopèdia Catalana0003254 Cuir in eagar ar Wikidata
OMIM104300 Cuir in eagar ar Wikidata
DiseasesDB490 Cuir in eagar ar Wikidata
MedlinePlus000760 Cuir in eagar ar Wikidata
eMedicine1134817 Cuir in eagar ar Wikidata
Patient UKalzheimers-disease Cuir in eagar ar Wikidata
MeSHD000544 Cuir in eagar ar Wikidata
GeneReviewsPanoramica Cuir in eagar ar Wikidata
UMLS CUIC0002395 Cuir in eagar ar Wikidata
DOIDDOID:10652 Cuir in eagar ar Wikidata

StairCuir in Eagar

Is dócha go bhfuil an galar seo ar an bhfód ó thús na staire daonna,. Ach ba é Alois Alzheimer a rinne an chéad chur síos air sa bhliain 1906, i mbean darbh ainm Auguste Deter. Ní raibh sí ach 55 bliain d'aois nuair a cailleadh í. Ar dtús níor ghnách an t-ainm "galar Alzheimer" a úsáid ach amháin nuair a bhíodh néaltrú ar dhuine idir 45 agus 65 bliain d'aois.

 
Inchinn

EipidéimeolaíochtCuir in Eagar

Is ar sheandaoine is mó a thagann galar Alzheimer. Ach uaireanta tagann an galar ar dhaoine níos óige sna 40idí nó sna caogaidí, má tá togracht ghéiniteach ann go háirithe.

Cuireann néaltrú, Alzheimer san áireamh, isteach ar suas le 17% de dhaoine os cionn 85 bliain d'aois.[2]

CúisCuir in Eagar

Ní fios cad é an rud is bun leis an aicíd, bíodh is gur léirigh eolaithe go bhfuil baint éigin ag próitéin ar leith inchinne leis an scéal.

Tá leideanna ann go mb'fhéidir gur ionfhabhtú mall víreasach, tocsainí comhshaoil (alúmanam, b'fhéidir), galar córasach meitibileachta, nó fachtóirí géiniteacha atá taobh thiar de.

 
scanadh PET

CoscCuir in Eagar

Is féidir fáil réidh leis an mbaol ach saol sláintiúil a chaitheamh spórt, bia folláin, alcól ar bith agus imeachtaí sóisialta.

Ceiliúrtar Lá Domhanda Feasachta ar Ghalar Alzheimer ar an 21 Meán Fómhair gach bliain.

Tá an-dóchas ann gur gearr go n-aithneofar an aicíd go luath amach anseo, agus go mbeidh cóir leighis chuí le fáil. I mí Mheán Fómhair 2022, d’eisigh EISAI (Comhlacht Cógaisíochta Seapánach) agus Biogen preasráiteas go raibh dea-thorthaí á bhfáil acu ar thrialacha ; chuir an antasubstaint Lecanemab moill mheasartha ar dhul chun cinn an ghalair Alzheimer. Díríonn an antasubstaint seo ar phróitéin dhíobhálach san inchinn, an bhéite-phróitéin ailileoiseach.[3]

Dul chun cinnCuir in Eagar

Is é rud a tharlaíonn de dheasca na haicíde seo: cliseadh cuimhne, mearbhall, éagobhsaíocht mothála, agus de réir a chéile cliseadh na hintleachta. De ghnáth is iad na comharthaí tosaigh ná fadhbanna le cuimhne, mar shampla dearmad a dhéanamh go minic ar eachtraí a tharla le déanaí, ainmneacha agus áiteanna. Seans go mbeidh deacracht ag an duine sna tascanna laethúla.

Bíonn athruithe san fhonn agus sa phearsantacht freisin. I gcéimeanna láir an ghalair, is féidir leis an duine dul ag fanadh, éirí corraithe i dtimpeallachtaí aitheanta.

Sna céimeanna deiridh, ní bheidh an duine in ann nithe a dhéanamh go neamhspleách agus beidh cúram leanúnach de dhíth. Deirtear ansin an bealach is fearr le dul i ngleic leis ná cinntiú gur féidir le daoine fanacht ina dtithe féin.[4] Cinntíonn seo gur féidir leo saol níos iomláine a chaitheamh chomh maith le costas níos lú a bheith ar an Stát.

Deireadh saoilCuir in Eagar

I gcás galar Alzheimer, ní bhíonn a fhios agat cén tsiocair bháis a bheidh i ndán don othar sa deireadh, ná cén uair. Ach

  • ar an meán, maireann othair Alzheimer idir 4 agus 8 mbliana tar éis dóibh an diagnóis a fháil, ach glactar leis freisin go mbíonn an galar ar an othar ar feadh 4 bliana cheana féin, ar an meán, sular féidir diagnóis chríochnúil a dhéanamh.
  • ar an meán, mhaireann othar Alzheimer, tar éis dó nó di bogadh chuig teach altranais, bliain go leith.[5]

Galar é Alzheimer a scriosann an intinn agus ní féidir le hintinn scriosta an cholainn a chosaint. Tá ionfhabhtuithe, míchothú de bharr deacrachtaí slogtha, agus tachtadh coitianta ach d’fhéadfadh rud ar bith tarlú do cholainn a bhfuil meath tapaidh ag teacht ar an intinn a stiúrann í.[5]

 
Cosc - imeachtaí sóisialta, mar shampla ag imirt cártaí le daoine eile
 
Alzheimer's Society of Ireland

LeigheasCuir in Eagar

Faoi láthair, tugtar drugaí do dhaoine a bhfuil Alzheimer orthu chun a gcuid comharthaí a bhainistiú. Ach ní athraíonn aon cheann acu cúrsa an ghalair.[6]

Alzheimer in ÉirinnCuir in Eagar

Is galair iad galar Alzheimer - agus na cinn atá gaolta leis - a chuir as do suas nó anuas le 48,000 duine in Éirinn le linn 2015.[4] Ach sa bhliain 2022, measadh go raibh néaltrú ar 64,000 duine in Éirinn agus go méadóidh an líon sin go 150,000 duine faoin mbliain 2045.[3]

Féach freisinCuir in Eagar

Naisc sheachtrachaCuir in Eagar

TagairtíCuir in Eagar

  1. Hussey, Matt (2011). "Fréamh an Eolais" (Coiscéim). 
  2. "Dementia UK report | Alzheimer's Society" (en). www.alzheimers.org.uk. Dáta rochtana: 2023-02-02.
  3. 3.0 3.1 "Fáilte curtha roimh thorthaí dearfacha i leith druga a d’fhéadfadh moill a chur leis an ngalar Alzheimer" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2022-11-30.
  4. 4.0 4.1 Caoimhghín Ó Caoláin, T.D. (14 Bealtaine 2015). "TUAIRISC OIFIGIÚIL - An Dáil (oireachtas.ie)". Dáta rochtana: 2020.
  5. 5.0 5.1 Alex Hijmans (2 Feabhra 2023). "‘Bliain go leith, ar an meán, a mhaireann othar Alzheimer tar éis dó bogadh isteach i dteach altranais’" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2023-02-02.
  6. Conradh na Gaeilge , Londain (3 Nollaig 2022). "Nuchat Mhall (An Dún)" (as ga-IE).