Lughaidh mac Laoghaire

rí Éireannach

Ard-Rí na hÉireann agus gar mhac Néill Naoighiallaigh ab ea Lugaid mac Lóegairi (bás c. 507).

Lughaidh mac Laoghaire
Ardrí na hÉireann

483 - 507
Ailill Molt - Muircheartach mac Muireadaigh
Saol
Eolas breithe 5 century
Bás 507 (Gregorian)
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás timpiste (buille tintrí)
Muintir
Athair Lóegaire mac Néill
Gairm
Gairm monarc

Ar dhuine den bheirt mhac déag a bhí ag Laoghaire mac Néill agus a bhean chéile, Angias, iníon Ailill Tassach de chlann Uí Liatháin.[1] i gcomparáid lena athair, a fhiectear go suntasach i naomhscéalta to his father, who features prominently in hagiographies of Naoimh Phádraig, is mionphearsa é Lughaidh.

Insítear sa saothar déanach Vita tripartita Sancti Patricii, gur chuir Pádraig mallacht ar shleachta Laoghaire, nára ceapa iad ina n Ard-Ríthe. D'impigh a mháthair an Naomh um an mallacht a bhaint dá mac sa bhroinn. Rinne sé he did, supposedly saying: "Go gcuirfidh sé i mo choinne he opposes me, ní cuirfidh mé mallacht air."[2]

De réir an liosta is luaite, 'sé sin Buile Choinn Chéadchathaigh, tiomsaithe le linn réimse in the reign of Fínsneachta Fleadaigh (bás c. 695), bhí Lughaidh ina rí i ndiaidh Ailealla Mhoilt.[3][4] I roinnt annála níos dearanaí, insítear graibh sé ina bhall de chomhaontacht a chloígh agus a mharaigh Ailill, ach ní fhaightear nsa hannála is údarásaí, Annála Uladh, ach tuairisc a bháis sa bhliain 507, b'fhéidir ag Cath Aird Chorainn.[5] Ní dóigh fur féidir fáth easpa a eachtraí sna hannála a mhiniú, agus a chomhrádaí Cairbre mac Néill agus Muircheartach mac Earca go minic ann.[4]

De réir Vita tripartita, maraíodh Lughaidh de splanc thoirní ó neamh, tar éis dó magadh a dhéanamh faoi Phádraig, ag áit ar a glaodh níos dearanaí Achad Forchai (machaire tintrí). Cé nach fíor é an nasc seo leis an naomh, ceaptear go gcaomhnaíonn an scéal seo cuimhne éigin ar bhás Lughaí, ina chreidtear gut maraíodh é, maraon lena athair agus roinnt luath-ríthe eile, ar slí osnádurtha.[6] Sna Annála na gCeithre Máistrí faightear an rann seo a leanas faoi:

Meán-Ghaeilge NuaGhaeilge

A n-Achadh Farcha ughrach,
bás mhic Laogaire Lughach,
Gan molbhtha tall na sonn
de do forcha[7] trom teinntighe[8]

Ag Achadh Farcha trodach,
bás mhic Laoghaire, Lughaidh,
Gan moladh thall nó sonn,
de splanc throm thintrí teinte[9]

De réir liostaí na ríthe, tháinig Muircheartach mac Earca i gcomharbacht ar Lughaidh.[3]

FoinsíCuir in Eagar

TagairtíCuir in Eagar

  1. Stokes I, lch. 47; II, lch. 557
  2. Irwin; Stokes, I, lch. 61 & II, lch. 465.
  3. 3.0 3.1 Byrne, ll. 276–277; Charles-Edwards, lch. 484, table 12.1; Irwin.
  4. 4.0 4.1 Irwin; Charles-Edwards, caibidil 11.
  5. Irwin; Annála Uladh, AU 507.1; tá taifead ar dara cath Ard Corainn sa bhliain 626, ach ní aithnítear an áit.
  6. Byrne, lch. 103; Irwin; Stokes, I, lch. 61.
  7. forcha (b), caor tine, saighneán, splanc thintrí, ar eDIL
  8. Annála na gCeithre Máistrí, AFM 503.1
  9. teinn, Lit., gearr, cnag, ar teanglann.ie


Roimh
Ailill Molt
Ard-Rí na hÉireann
479-503
Tar Éis
Muirchertach mac Ecrae