Montréal

Cathair mór i gCeanada
(Athsheolta ó Montreal)

Is í Montréal an chathair is mó i Québec, Ceanada. Tá sí suite ar Oileán Montréal ag cumar dhá abhainn, an Saint-Laurent agus an Outaouais. Is oileán de chuid oileánra Hochelaga é oileán Montréal. De réir fianaise na seandálaíochta tá cónaí ar dhaoine sa cheantar le timpeall trí mhíle bliain. Timpeall ceithre mhilliún duine a chónaíonn ann agus is í an Fhraincis an phríomhtheanga. Is í an tríú cathair is mó Fraincise sa domhan í (Páras agus Kinshasa na cinn is mó).

Infotaula de geografia políticaMontréal
Montréal (fr)
Molian (abe) Edit the value on Wikidata
Flag of Montreal (en) Coat of arms of Montreal (en)
Flag of Montreal (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Coat of arms of Montreal (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Old Port of Montreal (French- Vieux-Port de Montréal).jpg
Edit the value on Wikidata

Mana «Concordia Salus» Edit the value on Wikidata
Ainmnithe in ómós Mount Royal (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Suíomh
Montreal2006.png Edit the value on Wikidata
 45°30′32″N 73°33′42″W / 45.5089°N 73.5617°W / 45.5089; -73.5617
Stát ceannasachCeanada
Province of CanadaQuébec
Administrative Region of QuebecMontreal Region (en) Aistrigh
Equivalent territoryUrban agglomeration of Montreal (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Príomhchathair de
Daonra
Iomlán 1,825,208 (2020) Edit the value on Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de Montreal Metropolitan Community (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Achar dromchla 498 km² Edit the value on Wikidata
Suite i nó in aice le limistéar uisce Rivière des Prairies (en) Aistrigh, Abhainn Saint Lawrence agus St. Lawrence Seaway (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Airde 31 m Edit the value on Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Ville Marie de Montréal (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Bunaitheoir Paul de Chomedey, Sieur de Maisonneuve (en) Aistrigh agus Jeanne Mance (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Cruthú Bealtaine 17, 1642
Eagraíocht pholaitiúil
Comhlacht reachtach Montreal City Council (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
• Mayor of Montreal (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Valérie Plante (Samhain 6, 2017) Edit the value on Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Cód poist H Edit the value on Wikidata
Lonnaithe i gcrios ama
Glaochód 514 agus 438 Edit the value on Wikidata
Eile

Láithreán gréasáin montreal.ca Edit the value on Wikidata

StairCuir in Eagar

Thug an taiscéalaí Francach Jacques Cartier cuairt ar cheantar Montréal don chéad uair, áit a raibh muintir Huron ag an am, i 1635. Bhaist sé Mont Royal (An Sliabh Ríoga) ar shliabh a bhí crochta os cionn abhainn an St Laurence.

D'aimsigh Samuel de Champlain an suíomh[1]. D'fhill Cartier sa bhliain 1642, in éineacht le Paul Chomedey de Maisonneuve, agus sagairt agus coilínigh ('Société Notre-Dame de Montréal') agus bunaíodh an sráidbhaile Ville Marie.

Ba ann a cuireadh an chéad ospidéal i Meiriceá Thuaidh ar bun, ar 17 Bealtaine 1642 (l’Hôtel-Dieu de Montréal).

Neartaigh Paul de Chomedey, Sieur de Maisonneuve an baile sa bhliain chéanna. Chuir an troid in aghaidh na nIroquois agus na Sasanach bac ar fhás na cathrach ar feadh tamaill.

Sa bhliain 1701 rinne na dúchasaigh conradh síochána leis na Francaigh agus d'fhás sí mar ionad tráchtála de réir a chéile. Fionnadh a bhí á easpórtáil chun na hEorpa. D'fhan an chathair i seilbh na bhFrancach go dtí 1761. Tháinig forbairt mhear ar Montréal nuair a críochnaíodh canáil Lachine.

Timpeall 9000 duine a bhí i Montréal in 1801 ach d'fhás an daonra go mear go timpeall ceathrú milliún faoi dheireadh an naoú haois déag. Bhí parlaimint Cheanada Aontaithe lonnaithe sa chathair idir 1844 agus 1949. Ba sa bhliain 1833 a rinne corporáidiú ar an gcathair a d'fhás ar an oileán agus ar bhruacha na habhann. Montréal an t-ainm oifigiúil a bhí ar an gcathair ó shin i leith.

 
Rue Duluth, Montréal 2005

As sin go dtí na 1960í ba í Montréal an chathair ba mhó agus ba thábhachtaí i gCeanada, ach nuair a tháinig an réabhlóid chiúin (gluaiseacht a d'éiligh cearta do lucht labhartha na Fraincise, agus fiú neamhspleáchas do Québec) thosaigh na Béarlóirí ag imeacht amach as an chathair agus as an chúige agus ó shin i leith is í Toronto an chathair is mó sa tír. Ba ardú meanmna do mhuintir Québec cuairt Charles de Gaulle i 1967, ach neartaigh sé imní na mBéarlóirí.

Bhí na Cluichí Oilimpeacha i Montréal i 1976.

CultúrCuir in Eagar

Go hoifigiúil is í an Fhraincis teanga dhúchais 67% de dhaonra na cathrach; tá 14% ann nach labhraíonn ach Béarlaagus tá teangacha dúchais eile ag an chuid eile. Tá os cionn leath na ndaoine dátheangach (Béarla agus Fraincis). Is de shliocht Fhrancach, ÉireannachIodálach formhór na ndaoine geala i Montréal agus tá dreamanna mionlaigh ann as Háití, an tSín agus an Ghréig. Bhí an-chumhacht ag an Eaglais Chaitliceach sa chathair ó bunaíodh í, agus tá na céadta séipéal inti, ach tháinig meath ar chumhacht na heaglaise mar go bhfacthas don mhuintir a ghlac páirt sa réabhlóid chiúin go raibh an Eaglais ina comhghuaillí ag rialtas eachtrannach.

Is de bhunadh Montréal na scríbhneoirí cáiliúla Fraincise Jacques Godbout agus Michel Tremblay agus an scríbhneoir Béarla Saul Bellow. Rugadh an file agus amhránaí Leonard Cohen ann chomh maith.

 
Place d'Armes i Sean Montreal
 
Montréal ag an mbreacsholas, 2006
  1. CanadaHistory.com http://www.canadahistory.com/sections/documents/explorers/foundingmontreal.htm