Osclóidh seo an príomhroghchlár

Ba uachtarán agus laoch cogaidh na Fraince é an ginearál Charles de Gaulle (22 Samhain, 18909 Samhain, 1970).

Charles De Gaulle
De Gaulle-OWI.jpg

18ú Uachtarán na Fraince
1ú Uachtarán na 5ú Poblachta
In oifig
8 Eanáir 195928 Aibreán 1969
Réamhtheachtaí: René Coty
Comharba: Georges Pompidou

Dáta breithe 22 Samhain 1890
Áit bhreithe Lille, An Fhrainc
Dáta báis 9 Samhain 1970
  Colombey-les-Deux-Églises, Haute-Marne, An Fhrainc
Páirtí RPF (1947)
UNR (1958)
UDR (1968)
Céile Yvonne de Gaulle
Síniú
Charles de Gaulle Signature.svg

SaighdiúireachtCuir in Eagar

Chuaigh de Gaulle isteach in Airm na Fraince sa bhliain 1912 tar éis ceithre bhliain ag staidéir ag Saint-Cyr, scoil míleata Francach. Bhí sé páirteach sa Chéad Chogadh Domhanda. Gortaíodh agus gabhadh é ag Deaumont, i rith Catha Verdun i Márta 1916.

D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird dó mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le tancanna sa chéad chogadh eile agus scríobh sé leabhar dar teideal Vers l’armée de métier (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an ábhar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde sa bhFrainc ach a léadh go cúramach lastoir den Réin. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an Wehrmacht na taicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.[1]

Ba Coirnéal é ag tús an Dara Cogadh Domhanda ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain 1940 agus tugadh post dó mar Fhorúnaí Cosanta i rialtas na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras. Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid.

Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, Príomhaire na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na Naitsithe, theith De Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí Londain. Ní raibh ina theannta ach a aide de camp, an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin:

 
óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid dul i dteagmháil leis.

̊Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.̊

Thug de Gaulle óráid raidió cháiliúil ar 18 Meitheamh 1940 i Londain ag iarraidh ar muintir na Fraince seasamh in aghaidh na forgabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh.[2]

 
De Gaulle - 1943

Ansin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na Gearmánaigh. Thosaigh daoine ag cloí leis an France Combattante, mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i Sead a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin 18 Meitheamh 1942, nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i Londain, bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar Afrikakorps na Gearmáine ag Bir-Hakeim.

Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh Páras ar an 25 Lúnasa, 1944 agus rinneadh Uachtarán Rialtais Sealadach na Fraince de De Gaulle.

Quatrième RépubliqueCuir in Eagar

Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ‘la traversée du désert’ nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo.

Theip ar an Rassemblement du peuple français, gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1058 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire.

"Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin."[3]

Cinquième RépubliqueCuir in Eagar

 
1963

Tháinig sé i gcumhacht arís sa bhliain 1958, tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht Airm na Fraince. Dréachtaíodh bunreacht nua agus bunaíodh an Cúigiú Poblacht.

Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar 21 Nollaig, 1958. Thug sé an tír chun síochána agus thug sé neamhspleáchas don Ailgéir, rud a chuir deireadh le cogadh costasach nár theastaigh leis na Francaigh.

Sna 1960idí, bhí sé i gceannas nuair a eisíodh airgead nua. Cuireadh an tionsclaíocht sa Fhrainc chun cinn ag an am céanna.

D'fhorbair an Fhrainc airm núicléacha agus chuir De Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don Bhreatain dul isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa sa bhliain 1967.[4]

Gnóthaí eachtrachaCuir in Eagar

Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (an tAontas Eorpach níos déanaí). Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal.

Ansin Chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.[5]

Mar sin, níor éirigh le hÉIrinn ina cuid iarratas e bheith mar bhall den CEE sna 1960idí.[6]

 
Dealbh, Vársá

Éirí as, agus básCuir in Eagar

Tharla Réabhlóid na Mac Léinn i mBealtaine 1968. Ar an 13 Bealtaine 1968, ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla "Dany le Rouge") ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís[7], ar feadh cúpla mí ar aon nós.

D'éirigh de Gaulle as oifig ar an 28 Aibreán, 1969.

 
Cashel House Hotel, 3 Meitheamh 1969, síniú de Gaulle

De Gaulle in Éirinn agus básCuir in Eagar

 
Cuimheacháin, Teach Cashel

Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain 1969. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh. De shliocht Mhic Cartáin baea an Ginearál de Gaulle féin.[8] Chaith de Gaulle cúpla lá cois Life ag deireadh a thurais ar chuireadh an uachtaráin, Éamon de Valera. Ag cruinniú a bhí aige le baill den rialtas, fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:

«Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.’» [9]

Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt Solitaire nuair a tháinig ainéaras air go tobann. Bhí 79 bliain d’aois aige ag an am.

Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain 1921 agus bhí triúr clainne acu.

 
De Gaulle i gCiarraí, Sneem

TagairtíCuir in Eagar

  1. "Séarlas Mór". Cúrsaí Staire (2012-07-03). Dáta rochtana: 2019-11-10.
  2. "Appeal of 18 June" (in en) (2019-06-18). Wikipedia. 
  3. "Séarlas Mór". Cúrsaí Staire (2012-07-03). Dáta rochtana: 2019-11-10.
  4. Nesta Roberts (1967-11-28). "Emphatic 'No' by de Gaulle" (en-GB). The Guardian. Dáta rochtana: 2019-06-18.
  5. Laurent BELLEC (2016-05-30). "Éire san AE" (en). Éire - European Commission. Dáta rochtana: 2019-11-09.
  6. "[http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html Feasta - Smaointe polait�ochta]". www.feasta.ie. Dáta rochtana: 2019-11-09.
  7. Deaglán de Bhréadún (2016). "Scéalta Nuachta. Leabhair COMHAR 2016". Dáta rochtana: 2019.
  8. "Irish EU Presidency, News items : 2130603 MoS My week". eu2013.ie. Dáta rochtana: 2019-11-10.
  9. "Séarlas Mór". Cúrsaí Staire (2012-07-03). Dáta rochtana: 2019-11-10.