Osclóidh seo an príomhroghchlár

Scríbhneoir Gaeilge ab ea Mánas Mac Cumhaill, a scríobh a chuid leabhar faoin ainm cleite Fionn Mac Cumhaill. Tháinig sé chun saoil sa bhliain 1885 i Leitir Catha i gceantar na Rosann i dTír Chonaill, agus táilliúir ab ea a athair. Fuair sé a chuid oideachais i gColáiste Adhamhnáin i Leitir Cheanainn agus i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath. Nuair a bhí sé óg, chuaigh sé ag sclábhaíocht sna Stáit Aontaithe freisin. Chuaigh Mánas óg le múinteoireacht i ndiaidh dó seal a chaitheamh ag foghlaim léinn i gColáiste Uladh timpeall ar an mbliain 1909, ach ina dhiaidh, fuair sé post sa Státseirbhís, agus is ansin a d'fhan sé an chuid eile dá shaol oibre. Bhí sé páirteach i ngluaiseacht na Gaeilge agus throid sé i gCogadh na Saoirse, agus i ndiaidh an chogaidh, fuair sé deacair post a fháil ar dtús. Bhí sé pósta ar bhean as Contae Liatroma darbh ainm Bríd Ní Chanainn. Fuair sé bás sa bhliain 1965.

An t-ainm cleite a ghlac sé air, is leasainm é a fuair sé sa choláiste. Chruthaigh sé thar barr ag lúthchleasaíocht, agus mar sin, bhí a chuid comhscoláirí barúlach nár mhiste ainm an laoich mhóir ón bhFiannaíocht a thabhairt ar Mhánas.

Ba dual do mhuintir Mhánais an seanchas agus an scéalaíocht, agus nuair a thosaigh sé féin ag scríbhneoireacht, bhí sé go leor faoi thionchar na stíle traidisiúnta béal-litríochta a d'fhoghlaim sé óna mhuintir. Ní dhearna Mánas riamh mórán forbartha ón leibhéal sin anuas mar scríbhneoir, agus is dócha nár theastaigh uaidh riamh ach litríocht éadrom a sholáthar do na cainteoirí dúchais, litríocht a bheadh fréamhaithe go daingean in ithir an tseanfhóid. Téama lárnach ab ea saol a phobail agus a cheantair féin ina chuid scríbhinní. Thairis sin, fear mór creidimh agus crábhaidh a bhí ann, i bhfad níos mó ná na scríbhneoirí Gaeltachta eile féin.

Bhí Mánas óg go leor nuair a cailleadh a mháthair, rud a thug an-drochbhuille dó de réir mar is féidir a aithint ar a chuid leabhar. Is minic a thugann sé cur síos ar bhuachaill beag sa chruachás céanna ina raibh sé féin ina bhrín óg dó, agus é ag dul i muinín an reiligiúin le maolú a fháil ar a mhéala.

San úrscéal beag Is é Dia an Fear is Fearr, d'inis sé scéal buachalla bhig ó Éirinn a chuaigh le buachailleacht bó sna Stáit Aontaithe nuair a d'fhás sé aníos - buachaill beag eile a chaill a mháthair go moch ina shaol. Eachtraí ón Iarthar Fiáin atá i gceist le cuid mhór d'imeachtaí an leabhair bhig seo, ach sa deireadh thiar thall, is í an chráifeacht a fhaigheann an ceann is fearr ar an scríbhneoir agus ar an bpríomhphearsa araon.

De na leabhair a tháinig as peann Fhinn Mhic Cumhaill, is iad Na Rosa go Brách agus Gura Slán le m'Óige an dá cheann is mó a gcuirfeadh léitheoir ár linne féin suim iontu. Cosúil le go leor scríbhneoireacht Gaeltachta ón tréimhse chéanna, tá siad an-tábhachtach mar chaipéisí sóisialta, agus an cur síos atá iontu ar nósanna an phobail, gan dearmad a dhéanamh den chomhrá nádúrtha i nGaeilge ghlan na laethanta a bhí. Rud eile fós, mar a dúirt Séamas Ó Searcaigh, ba deacair Fionn Mac Cumhaill a shárú agus é ag cur síos ar throid.

FoinsíCuir in Eagar

Le Fionn Mac CumhaillCuir in Eagar

  • Na Rosa go Brách, eag. Anraí Mac Giolla Chomhaill. An Gúm, Baile Átha Cliath 1997.
  • Gura Slán le m'Óige. Oifig an tSoláthair, Baile Átha Cliath 1974.
  • Is é Dia an Fear is Fearr. Comhlacht Oideachais na hÉireann, gan dáta.
  • Slán leat, a Mhaicín. An Gúm, Baile Átha Cliath 1998.
  • An Sean-Fhód. Foilseacháin Náisiúnta Teoranta, Baile Átha Cliath 1969.
  • Iascaire na gCiabhfholt Fionn. Oifig an tSoláthair, Baile Átha Cliath 1955.

Faoi Fhionn Mac CumhaillCuir in Eagar

  • Ó LAOIRE, Liam: Scríbhneoireacht Fhinn Mhic Cumhaill. Leathanaigh 119-132 i: Scríbhneoireacht na gConallach. Eagarthóir: Nollaig Mac Congáil. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1990.