Osclóidh seo an príomhroghchlár
Contae Dhún na nGall
Island of Ireland location map Donegal.svg
Achar: 4,841 km²
Príomhbhaile: Leifear
Daonra: 158,755 (2016)
Cúige: Ulaidh
A bhratach.

In iarthuaisceart Chúige Uladh atá Dún na nGallContae Dhún na nGall, ceann de thrí chontae in Uladh nach bhfuil i dTuaisceart Éireann. Úsáidtear an t-ainm Tír Chonaill ar an gcontae chomh maith, cé nach hionann an dá áit go stairiúil, toisc nach nglacadh an téarma Tír Chonaill Inis Eoghain, leathinis mhór in oirthuaisceart an chontae, san áireamh.

Is é Leifear príomhbhaile an chontae, ach is í Leitir Ceanainn an baile is mó atá ann, agus daonra 19,274 aici de réir daonáirimh 2016. Is é Bun Cranncha an dara baile is mó sa chontae, agus is é Baile Dhún na nGall an baile as ar ainmníodh an contae.

Is í Gaeltacht Dhún na nGall an ceann is mó in Éirinn ó thaobh líon na gcainteoirí dúchais.

TíreolasCuir in Eagar

De réir achair, tá sé ar an chontae is mó in Ultaibh agus an ceathrú contae is mó in Éirinn. Go sainiúil as contaetha Phoblacht na hÉireann, níl teorainn aige ach le contae amháin eile sa Phoblacht: Contae Liatroma. Tá an chuid is mó dá theorainn talún roinnte le trí chontae sa Tuaisceart: Contae Dhoire, Contae Thír Eoghain, agus Contae Fhear Manach. Tá baint mhór eacnamaíochta agus sóisialta idir Dhún na nGall agus Cathair Dhoire, atá suite thart ar 10 gciliméadar uaidh ar taobh eile na teorainne. Go deimhin, bhí an áit a ndéanfaí Cathair Dhoire aisti ina cuid de Chontae Dhún na nGall, go hoifigiúil, go dtí 1610, bliain ina gcruthaíodh Contae Dhoire as chodanna Chontae Dhún na nGall agus Chontae Chúl Raithin (mar a bhí ag an tráth sin) ar thaobh eile an Fheabhail.[1][2]

BarúntachtaíCuir in Eagar

Tá ocht mbarúntacht stairiúil sa chontae:

Ceantair NeamhfhoirmiúlaCuir in Eagar

Tá cuid mhór cheantar neamhfhoirmiúil a aithnítear sa chontae chomh maith. In oirthear an chontae, tá Gleann na Finne, arb é Bealach Féich a phríomhbhaile, agus in aice leis ó thoir, tá an Lagan, atá láraithe ar bhaile Ráth Bhoth. Tá cuid mhór cheantar Gaeltacht grinn go háirithe: san Iarthar, tá Na Rosa, agus Gaoth Dobhair agus an Clochán Liath ar a phríomhbhailte; óna thuaidh sin tá Cloich Chionnaola, suite timpeall baile an Fhál Charrach. Óna dtoir siúd tá trí leathinis: Ros Goill, Fánaid, agus Inis Eoghain, agus an pointe is faide ó thuaidh ar oileáin na hÉireann (Cionn Mhálanna) ag an cheann deireanach díobh seo.

Tíreolaíocht NádúrthaCuir in Eagar

 
An Earagail, sléibh is áirde Chontae Dhún na nGall

Tá an contae ar an cheann is sléibtí in Ultaibh, agus é foirmithe den chuid is mó de dhá shliabhraon beag: sléibhte Inis Eoghain san oir-thuaisceart, sléibhte Dhoire Bheatha san iar-thuaisceart, agus na Cruacha Gorma san iar-dheisceart. Is í an Earagail, i sléibhte Dhoire Bheatha, ná binn is áirde an chontae, agus 749m aici. Tá cósta an-bhearnach ag an chontae chomh maith ina bhfuil go leor lochanna mara, arb iad Loch Feabhail agus Loch Súilí na cinn is tábhachtaí díobh. Tá aillte Shliabh Liag ar na séú cinn is áirde san Eoraip, agus is é Cionn Mhálanna an pointe is faide ó thuaidh ar mhórthír Éireann.

Tá dhá oileán a bhfuil buandaonra acu: Oileán Árann Mór agus Oileán Thóraigh, chomh maith le líon mór oileán nach bhfuil ach lucht cónaithe neamhbhuan acu. Ritheann an dara n-abhainn is faide in Éireann, an Éirne, isteach i mBá Dhún na nGall i ngar le Béal Átha Seanaidh, agus dambaí uirthi a ghineas leictreachas. Ritheann abhainn na Feabhaile freisin le taobh de chuid thuaidh teorann talún an chontae, í á scaradh de Chontae Dhoire agus Contae Thír Eoghain.

 
Cionn Mhálanna, ag breathnú chun an oir-dheiscirt

DuaiseannaCuir in Eagar

Chuir an iris idirnáisiúnta National Geographic an contae ag barr liosta d'áiteanna 'cool' an domhain le cuairt a thabhairt orthu sa bhliain 2017[3]. Tá clú agus cáil ar áilleacht an chontae agus ar chairdiúlacht mhuintir na háite, a dúirt an National Geographic.

Bailte i gContae Dhún na nGallCuir in Eagar

Oileáin ar chósta Dhún na nGallCuir in Eagar

Bailte FearainnCuir in Eagar

Tíreolaíocht NádúrthaCuir in Eagar

CultúrCuir in Eagar

SpórtCuir in Eagar

Na cluichí GaelachaCuir in Eagar

Cuirtear suim mhór sna cluichí Gaelacha sa chontae agus tá Craobh na hÉireann buaite ag peileadóirí an chontae faoi dhó - sna blianta 1992 agus 2012.

SacarCuir in Eagar

Tá cumann sacair de chuid Chumann Peile na hÉireann ag imirt sa chontae, mar atá Cláirsigh na Finne. Imríonn an fhoireann a gcluichí baile i bPáirc na Finne, i mBealach Féich.

StairCuir in Eagar

PolaitíochtCuir in Eagar

GailearaíCuir in Eagar

TagairtíCuir in Eagar