Ileolaí Iodálach ab ea Leonardo da Vinci (15 Aibreán, 14522 Bealtaine, 1519), a bhí ina eolaí, matamaiticeoir, innealtóir, cumadóir, eolaí anatamaíochta, péintéir, dealbhóir, ailtire, luibheolaí, ceoltóir agus scríbhneoir. Is beag duine i stair an domhain a bhí chomh cumasach leis. Ba dhuine é a bhí ‘i bhfad roimh a am’ gan amhras.[1]

Leonardo da Vinci
Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png
ambasadóir

Saol
Ainm iomlán Leonardo di ser Piero da Vinci
Eolas breithe Anchiano (en) Aistrigh, Aibreán 15, 1452
Náisiúntacht Republic of Florence (en) Aistrigh
Áit chónaithe An Veinéis
Flórans
An Róimh
Teanga dhúchais An Iodáilis
Bás Clos Lucé (en) Aistrigh, Bealtaine 2, 1519
Áit adhlactha Château d'Amboise (en) Aistrigh
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás bás nádúrtha (Rith fola ceirbreach)
Muintir
Athair Ser Piero da Vinci
Máthair Caterina di Meo Lippi
Oideachas
Alma mater Ollscoil Flórans
Teangacha An Iodáilis
Múinteoirí Andrea Verrocchio (en) Aistrigh
John Argyropoulos (en) Aistrigh
Paolo dal Pozzo Toscanelli (en) Aistrigh
Mic léinn Pontormo (en) Aistrigh
Francesco Melzi (en) Aistrigh
Andrea Solari (en) Aistrigh
Cesare da Sesto (en) Aistrigh
Salaì (en) Aistrigh
Gairm
Gairm péintéir, innealtóir, réalteolaí, fealsamh, anatamaí, matamaiticeoir, dealbhóir, Ileolaí, ailtire, innealtóir sibhialta, taidhleoir, cumadóir, cumadóir, file, ceoltóir, fisiceoir, fiseolaí, luibheolaí, ceimiceoir, míoleolaí agus scigealaíontóir
Áit oibre Milano, An Róimh, Amboise agus Flórans
Fostóirí Ludovico Sforza (en) Aistrigh
Cesare Borgia (en) Aistrigh
Saothar iomráiteach Adoration of the Magi (en) Aistrigh
Virgin of the Rocks (en) Aistrigh
An Mona Lisa
An Suipéar Déanach
Lady with an Ermine (en) Aistrigh
Vitruvian Man (en) Aistrigh
Annunciation (en) Aistrigh
Saint Jerome in the Wilderness (en) Aistrigh
The Virgin and Child with Saint Anne (en) Aistrigh
Saint John the Baptist (en) Aistrigh
Design for Helicopter (Drawing) (en) Aistrigh
Portrait of Isabella d'Este (en) Aistrigh
Head of a Woman (en) Aistrigh
Salvator Mundi (en) Aistrigh
Gluaiseacht High Renaissance (en) Aistrigh
Gluaiseacht ealaíne portráid
Creideamh
Reiligiúin An tAindiachas
IMDb nm1827914
Da Vinci Signature.svg

Bíodh nach raibh a shaothar ealaíonta chomh líonmhar, bhain sé clú domhanda amach mar sin féin. Ar a shaothair is mó clú tá An Suipéar Déanach agus An Mona Lisa.

SaolCuir in Eagar

Mac dlíodóra, rugadh é i gceantar Vinci i bhFlórans i 1452 (i sráidbhaile beag darbh ainm Vinci).

 
Battesimo di Cristo nó Baisteadh Chríost

[2]

Níl mórán ar eolas againn faoina shaol nuair a bhí sé óg. Ach nuair a bhí sé 14 bliana d’aois, thosaigh sé ag obair i stiúideo an ealaíontóra Verrocchio. Nuair a chonaic Verrocchio cé chomh cumasach agus a bhí Da Vinci, shocraigh sé ar phictiúr a dhéanamh i gcomhpháirt leis. Battesimo di CristoBaisteadh Chríost an t-ainm atá ar an phictiúr sin. D’fhan Da Vinci sa stiúideo ag Verrocchio ar feadh 7 mbliana agus is ansin a d’fhoghlaim sé cuid mhaith den cheird s’aige.

Chaith sé an chuid eile dá shaol ag obair le healaíontóirí clúiteacha eile agus bhí sé cairdiúil leis na daoine mór le rá fosta, an Pápa san áireamh.

 
Mona Lisa

Phéinteáil sé An Suipéar Deireanach, pictiúr an-chlúiteach eile dá chuid, sa bhliain 1498, le feiceáil inniu i ndánlann i Milano. Faoin bhliain 1518 bhí an pictiúr ag meath cheana féin, áfach. Faoi 1670, bhí drochbhail ar fad air. In 1726, rinneadh é a athchóiriú, rud a chuidigh go mór lena shábháil. Tháinig meath air arís i lár an 20ú haois agus, mar gheall air sin, cuireadh tús le hathchóiriú eile nár críochnaíodh go dtí 1999.

B'iad na Medici na pátrúin ba fhlaithiúla agus ab aithnidiúla timpeall an ama seo. Chuidigh a bpátrúnacht le stádas ealaíontóra a ardú agus tháinig na mórealaíontóirí ar nós da Vinci chun cinn faoina gcoimirce.[3]

Cúpla bliain i ndiaidh do Da Vinci An Suipéar Deireanach a phéinteáil, d’iarr fear saibhir air portráid dá bhean chéile a phéinteáil. An Mona Lisa a thugtar ar an phortráid sin agus tá sí ar an phortráid is cáiliúla dá chuid. Cuireann daoine spéis ar leith sa mheangadh bheag gáire atá ar aghaidh Mona Lisa a bhfuil mistéir éigin ag baint léi. Nuair a chuaigh Da Vinci chun na Fraince, bhronn sé an phortráid ar an tír sin agus is sa Louvre i bPáras atá sí anois.

TaighdeCuir in Eagar

Ba nós le Da Vinci rudaí a chruthú. D’fhág sé cuid mhór de na smaointe a bhí aige ina dhiaidh i scríbhinní.

 
Leonardo da Vinci, Svenska Familj-Journalen

Chuir da Vinci i gcuntas a shaothar taighde — i leabhair nóta, a bhí lán de nótaí inspéise agus de léaráidí gléineacha, a bhí scríofa ón dtaobh dheas go dtí an taobh chlé i scríbhinn léargais.

Mar shampla, sa bhliain 1500, fuair Leonardo da Vinci amach gur ghluais fuaim i bhfoirm thonnta.[4]

Bhí anatamaíocht an choirp, fás an linbh sa bhroinn, dlíthe sruth, dlíthe eitilte, geolaíocht, fisic agus réalteolaíocht ar ábhair léinn an fhir iontach seo. Cheap sé paraisiút, inneall eitilte, agus fomhuireán chomh maith.

EitiltCuir in Eagar

Nuair a bhí sé go fóill óg rinne Leonardo péintéireacht do dhuine saibhir, agus tugadh dornán maith airgid dó mar luach saothair. As go brách leis chun an mhargaidh chun éin bheaga i gcliabháin a cheannach.[5] Thug sé leis iad go barr cnoic, is cosúil, d’oscail na cliabháin, agus lig saor na créatúir.

 
Bás Leonardo, le Ingres

Níos déanaí rinne Leonardo staidéar cruinn  ar eitilt na n-éan, agus bhí sé cinnte go mbeadh duine ábalta eitilt lá éigin. Tá léaráid de rud éigin a bhí iontach cosúil le héileacaptar ina chuid chartlainne. Níor cruthaíodh an héileacaptar go dtí 1936, ach bhí sé in intinn Da Vinci na céadta bliain roimhe sin.

BásCuir in Eagar

Stróc a thug a bhás is cosúil. Ní raibh sé ach 67 bliain d'aois. Tá sé curtha i Château d'Amboise sa Loire.

Leonardo in ÉirinnCuir in Eagar

  • Sa bhliain 2007, d’oscail an mórthaispeántas sa Leabharlann Chester Beatty: Leonardo: the Codex Leicester.[6] Cuireadh i láthair an phobail lámhscríbhinní cáiliúla eolaíochta Leonardo da Vinci a tháinig ar iasacht ó Bill Gates.
  • Sa bhliain 2016, bhí sraith de dheich líníocht le Leonardo da Vinci ón mBailiúchán Ríoga ar taispeántas i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann.[7] Roghnaíodh na líníochtaí seo chun scóip iontach na spéiseanna a bhí ag an ealaíontóir a thaispeáint, idir péintéireacht agus dealbhóireacht, innealtóireacht, zó-eolaíocht, luibheolaíocht, cartagrafaíocht agus anatamaíocht. Déantar ionadaíocht mhaith dá húsáid sciliúil de mheán éagsúil — peann agus dúch, cailceanna dearga agus dubha, uiscedhath agus pointe miotail.

TagairtíCuir in Eagar

  1. cogg.ie. "Leonardo Da Vinci". Dáta rochtana: 2020.
  2. "The Baptism of Christ (Verrocchio and Leonardo)" (in en) (2020-02-27). Wikipedia. 
  3. "Seoid na hAthbheochana" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2019-05-02.
  4. COGG (Céad bliain níos déanaí arís, ba é Martin Mersenne an chéad duine a thomhais luas fuaime in aer). "Eureka". Dáta rochtana: 2019.
  5. gaelscoiluineill.com. "Obair Bhaile". Dáta rochtana: 2019.
  6. Leabharlann Chester Beatty (2007). "Da Vinci". Dáta rochtana: 2019.
  7. "Gailearaí Náisiúnta na hÉireann" (2016). Dáta rochtana: 2019.