Is prionsacht bheag thalamhiata í Prionsacht Andóra (Catalóinis: Principat d'Andorra, Fraincis: Principauté d'Andorre) atá suite in iardheisceart na hEorpa, in oirthear na bPiréiní idir an Fhrainc agus an Spáinn. Andorra la Vella an phríomhchathair(daonra: 70,787 i 2001).

Infotaula de geografia políticaAndóra
Andorra (ca) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach Andóra Armas Andóra
Bratach Andóra Cuir in eagar ar Wikidata Armas Andóra Cuir in eagar ar Wikidata
Andorra la Vella - footpath.jpg
Cuir in eagar ar Wikidata

Aintiún El Gran Carlemany Cuir in eagar ar Wikidata

Mana «Virtus Unita Fortior»
«El País dels Pirineus» Cuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
Location Andorra Europe.png
 42°34′N 1°34′E / 42.56°N 1.56°E / 42.56; 1.56

Príomhchathair Andorra la Vella Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán 78,151 (2021) Cuir in eagar ar Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Chatalóinis Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de Països Catalans Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla 468 km² Cuir in eagar ar Wikidata
• Uisce 0 % Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airde Coma Pedrosa (en) Aistrigh (2,942 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísle Gran Valira (en) Aistrigh (840 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Cruthú 1278
Saoire phoiblí
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais comhphrionsacht pharlaiminteach Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháin Comhairle Feidhmiúcháin Andóra Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtach Ard-Chomhairle Andóra Cuir in eagar ar Wikidata
• Comh-Phrionsa na Fraince Cuir in eagar ar Wikidata Joan Enric Vives Sicília (2003) Cuir in eagar ar Wikidata
• Prime Minister of Andorra (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata Xavier Espot Zamora (Bealtaine 16, 2019) Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
Airgeadra Euro Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .ad Cuir in eagar ar Wikidata
Glaochód +376 Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 112, 110, 116 agus 118 Cuir in eagar ar Wikidata
Fuaimniú , agus Cuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáin govern.ad Cuir in eagar ar Wikidata

Glactar leis gurbh é Séarlas Mór a bhunaigh Andóra. Bhí an phrionsacht á rialú ag cúnta Urgell go dtí an bhliain 988, nuair a aistríodh an t-údarás chuig easpag Caitliceach Urgell. An córas dhá phrionsa atá i bhfeidhm in Andóra inniu, tá sé bunaithe ar an gcairt ón mbliain 1278. De réir na cairte seo, is iad easpag Urgell sa Spáinn agus Uachtarán Phoblacht na Fraince atá i gceannas ar Andóra. Ar dtús ba é Cúnta Foix ón bhFrainc a bhí ag rialú na tíre in éineacht leis an easpag, ach chuaigh an t-údarás seo ó chúnta Foix go rí na Fraince nuair a shealbhaigh Annraoi a Ceathair an ríchathaoir, ó bhí sé ina chúnta ar Foix roimhe sin. Le teacht Mhuirthéacht na Fraince agus na Poblachta fuair Uachtarán na Fraince céimíocht seo an chomhphrionsa in Andóra.

Is í an Chatalóinis teanga oifigiúil na tíre, ach ós rud é gurb iad an Spáinn agus an Fhrainc a sholáthraíonn an scolaíocht, tá ceann den dá theanga seo ag cách in Andóra.

TíreolaíochtCuir in Eagar

Tír thalamhiata is ea Andóra. Is í Valira an phriomhabhainn. Tá Andóra deighilte ina seacht bparóiste.

GeilleagarCuir in Eagar

Faigheann Andóra thart ar 80% den olltáirgeacht intíre ón turasóireacht - tugann thart ar 9,000,000 duine cuairt ar Andóra in aghaidh na bliana. Is tearmann cánach í agus tá seirbhísí baincéireachta tábhachtach freisin le hioncam a thabhairt do mhuintir na tíre. Ní ballstát de chuid an Aontais Eorpaigh é. Níl aon táille cánach ar earraí déantúsaíochta ach gearrtar cáin ar earraí talmhaíochta.

DaonraCuir in Eagar

Is í an Chatalóinis teanga oifigiúil Andóra agus teanga dhúchais na nAndórach. Is iad an Fhrainc agus an Spáinn a sholáthraíonn an t-oideachas sa tír de réir a gcuraclaim féin, agus mar sin, bíonn Fraincis agus Spáinnis á labhairt go sármhaith ag na hAndóraigh. Thairis sin tharla an-inimirce ón bPortaingéil sna seachtóidí agus sna hochtóidí, rud a chiallaíonn go bhfuil Portaingéilis ó dhúchas ag trí déag faoin gcéad acu siúd a bhfuil cónaí orthu in Andóra inniu.


Glactar leis go bhfuil cónaí ar thuairim is 77,000 duine in Andóra. Níl saoránacht na tíre ach ag duine as an triúr. Iad siúd nach saoránaigh iad níl cead vótála acu sna toghcháin áitiúla, agus ní féidir Príomh-Aire a ghairm de dhuine acu. Thairis sin ní cheadaítear dóibh níos mó ná tríocha faoin gcéad de sciaranna aon ghnólachta phríobháidigh a bheith ag duine acu.

TeangachaCuir in Eagar

  Máthairtheanga
Catalóinis 38.8%
Spáinnis 35.4%
Portaingéilis 15%
Fraincís 5.4%
Teanga eile 5.5%
Foinse: Observatori de l'Institut d'Estudis Andorrans Curtha i gcartlann 2013-08-22 ar an Wayback Machine

TagairtíCuir in Eagar

Observatori de l'Institut d'Estudis Andorrans