Scitsifréine

Neamhord meabhrach

Is galar millteach meabhrach é scitsifréine agus neamhord néarafhorbatha.[1][2] Is riocht athlastach é san inchinn ach níl tuiscint iomlán ar an gcúis [3]

Teimpléad:WD Bosca Sonraí GalarScitsifréine
Cineál síocóis, schizophrenia spectrum disorder (en) Aistrigh agus galar (duine aonair) Cuir in eagar ar Wikidata
Speisialtacht leighis síciatracht agus síceolaíocht chliniciúil Cuir in eagar ar Wikidata
Cóireáil chliniciúil
Comharthaí síocóis agus cognitive dysfunction (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Cóireáil síciteiripe Cuir in eagar ar Wikidata
 Cógais
Pataigineas
Cúis ghéiniteach CACNA1C, TSNARE1, SLCO6A1, ZEB2, SDCCAG8, NOTCH4, BRD1, FBXO11, ARHGAP31, POM121L2, NKAIN2, TCF4, ARNTL, CDH13, CTNNA3, BCL9, ZFYVE28, RORA, KIF26B, NLRC5, HHAT, PPFIA2, CNTNAP5, TMTC1, KCNMB2, MSRA, COMMD10, CSMD1, NFKB1, TSPAN18, CNNM2, NT5C2, STT3A, TRIM26, ERC2, PTPRN2, PHF8, RIN2, CNTNAP2, MYO18B, IFT88, NPAS3, PLAA, ACSM1, ANK3, VRK2, TNIK, TRAF3, ZNF804A, AGBL1, CCDC60, RELN, APOL2, CACNA1G, STAG1, FAM120A, SETD1A, SP4, TRIO, AKAP11 agus GRIA3 Cuir in eagar ar Wikidata
Aicmiú
ICD-10 F20 Cuir in eagar ar Wikidata
ICD-9 295295 Cuir in eagar ar Wikidata
CIAP P72 Cuir in eagar ar Wikidata
Acmhainní seachtracha
OMIM 181500 Cuir in eagar ar Wikidata
DiseasesDB 11890 Cuir in eagar ar Wikidata
MedlinePlus 000928 Cuir in eagar ar Wikidata
eMedicine 288259 agus 805988 Cuir in eagar ar Wikidata
Patient UK schizophrenia-pro Cuir in eagar ar Wikidata
MeSH D012559 Cuir in eagar ar Wikidata
UMLS CUI C0036341 Cuir in eagar ar Wikidata
DOID DOID:5419 Cuir in eagar ar Wikidata
Risperidone nó Risperdal:cógas

Is iad na siomptóim a bhaineann léi, dímhothú, siabhráin, maolú mothúchán, glórtha inmheánacha á gcloisint, srl.

Tosaíonn an scitsifréine go minic nuair a bhíonn duine sna fíchidí.

Físeán ː Míniú

Tagann ainm an ghalair ó dhá fhocal sa tSean-Ghréigis 'scitsi' (σχίζειν, "scoilt") agus 'fréin' (φρήν, φρεν-, " meabhair").

Schizophrenia brain large.gif

CúiseannaCuir in Eagar

Cheaptaí fadó gur easpa cumarsáide sa teaghlach ba chiontach leis an scitsifréine. Ach is cinnte anois gur galar intinne í.[4]

Tá baint ag a lán cúinsí leis an ngalar, b'fhéidirː géinitic, cúram réamhbhreithe, tógáil, tosca timpeallachta agus saol uirbeach, bochtanas, caitheamh drugaí agus alcóil, agus mar sin de.[5] Tá níos mó fear buailte ná mná.

Fás an fhéataisCuir in Eagar

Uaireanta cuirtear síolta an ghalair le linn fás an fhéatais sa bhroinn, De réir mar a fhorbraíonn an féatas, fásann néaróga tríd an mbánábhar san inchinn, agus trí phláta fonéarógach idir an bánábhar is an liathábhar, chun ceangail a dhéanamh i liathábhar na coirtéise.

De ghnáth, bíonn cealla comharthaíochta sa phláta fo-néarógach a threoraíonn an fás seo, ach bíonn easpa cealla comharthaíochta i nduine le scitsifréine agus an-chuid néaróg míthreoraithe dá bharr.

Ní fios fós cad is ciontach leis an easpa seo. Ach de réir mar a chuirtear an tuiscint ar an ngalar iomlán seo chun cinn, tá súil ag na heolaithe gur féidir an féatas a chosaint ón easpa amach anseo.

 
Eipidéimeolaíocht, 2019

Na tréithe a bhaineann le scitsifréineCuir in Eagar

Léiríonn an ghalar na hairí seo go coitianta;[6]

  • siabhránacht chloisteála,
  • siabhráin pharanóideacha,
  • urlabhra agus
  • smaointeoireacht gan eagar maille le mífheidhm cheirde nó shóisialta.

I gcás daoine a bhfuil bunfhadhbanna sláinte intinne acu, d'fhéadfaí go músclódh úsáid cannabais an scitsifréine.[7]

EipidéimeolaíochtCuir in Eagar

Buaileann scitsifréine timpeall 1% de dhaonra in Éirinn.

Deirtear uaireanta go bhfuil na hÉireannaigh sa dara háit, tar éis daoine dubha ón Chairib, ó thaobh scitsifréine de.[8] Ach níl sé sin fíor ar chor ar bith.[9]

StairCuir in Eagar

Chum Eugen Bleuler an téarma 'scitsifréine' don ghalar intinne sa bhliain 1911 ("Néaltrú Praecox" an téarma go dtí an t-am sin). Thuig sé nach raibh néaltrú i gceist agus nár thosaigh sé sna hóig (Praecox) i gcónaí.

As Gréigis, ciallaíonn Schizo deighilt agus ciallaíonn Phrene intinn.

Daoine a raibh scitsifréine orthuCuir in Eagar

  • John Nash: Scitsifréine pharanóiach a bhí ar Nash, a scríobh Nash tráchtas dochtúireachta sa bhliain 1950 a ghnóthaigh Duais Nobel dó i 1994, ach sa bhliain 1959 bhí sé in ospidéal meabhairghalair.[10]
  • Scitsifréine pharanóiach a bhí ar Sheosamh Mac Grianna a cuireadh isteach in ospidéal Leitir Ceanainn tuairim is 1957. Ach níor fhág sin nach bhféadfadh sé a bheith páirteach in éigsí agus i bhféiltí i nDún na nGall ar ball.[11]

Féach freisinCuir in Eagar

TagairtíCuir in Eagar

  1. "Neurodevelopmental disorder" (as en) (2022-01-14). Wikipedia. 
  2. As Gréigis, ciallaíonn Schizo deighilt agus ciallaíonn Phrene intinn.
  3. Mo Costandi (2015-10-16). "Brain’s immune cells hyperactive in schizophrenia" (en). the Guardian. Dáta rochtana: 2022-02-09.
  4. Hussey, Matt (2011). "Fréamh an Eolais". 
  5. "Risk factors of schizophrenia" (as en) (2022-01-23). Wikipedia. 
  6. "Sláinte Mhaith | RTÉ Presspack". presspack.rte.ie. Dáta rochtana: 2019-05-18.
  7. cogg.ie. "Tobar navgaoise". Dáta rochtana: 2019.
  8. "Ag tabhairt fóirithinte ar Éireannaigh atá i gcruachás" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2019-05-18.
  9. "Epidemiology of schizophrenia" (as en) (2019-03-29). Wikipedia. 
  10. "Eireaball mo chuid aineolais" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2019-05-18.
  11. "MAC GRIANNA, Seosamh (1900–1990)" (ga). ainm.ie. Dáta rochtana: 2019-05-18.