An Úcráin

tír in Oirthear na hEorpa

Tír is ea an Úcráin (Úcráinis: Україна, rómhánaithe: Ukrayina [ʊkrɐˈjinɐ]) suite in Oirthear na hEorpa.

Infotaula de geografia políticaAn Úcráin
Україна (uk)
Украина (ru) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach na hÚcráine Armas na hÚcráine
Bratach na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata Armas na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata
Адміністративна споруда 02.jpg
Cuir in eagar ar Wikidata

Aintiún Shche ne Vmerla Ukrainy i Slava, i volia Cuir in eagar ar Wikidata

Suíomh
Europe-Ukraine (disputed territory).svg
 49°N 32°E / 49°N 32°E / 49; 32

Príomhchathair Cív Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán 41,588,354 (2021) Cuir in eagar ar Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Úcráinis Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de Oirthear na hEorpa agus Post-Soviet states (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla 603,629 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airde Hoverla (en) Aistrigh (2,061 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísle Inbhear Kuyalnik (−5 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Poblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚcráine agus Daon-Phoblacht na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata
Cruthú 9 centuryKievan Rus' (en) Aistrigh
1648Cossack Hetmanate (en) Aistrigh
Samhain 7, 1917 (Iúlach)Daon-Phoblacht na hÚcráine
Márta 10, 1919Poblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚcráine
Lúnasa 24, 1991:  cúis leis seo Iarracht ar coup d'état san APSS i 1991
Eachtra barrthábhachtach
Saoire phoiblí
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais semi-presidential system (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháin Cabinet of Ministers of Ukraine (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtach Verkhovna Rada (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
• Uachtarán na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata Volodymyr Zelensky (Bealtaine 20, 2019) Cuir in eagar ar Wikidata
• Príomh-Aire na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata Denys Shmyhal (Márta 4, 2020) Cuir in eagar ar Wikidata
Údarás breithiúnach is airde Cúirt Uachtarach na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
Airgeadra hryvnia (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .ua agus .укр (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Glaochód +380 Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 112, 101, 102 agus 103 Cuir in eagar ar Wikidata
Fuaimniú , , , , , , agus Cuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáin ukraine.ua Cuir in eagar ar Wikidata

SanasaíochtCuir in Eagar

Tá teoiricí éagsúla ann maidir le bunús sanasaíoch an ainm Úcráin, ach is é an ceann is coitinne ná gur tháinig sé ó shean-nath Slavach le haghaidh "talamh críche, teorainn" .i. ó Sean-Slavais Oirthearach оукраина, díorthaithe ó na focail оy (u, "ag") + краи (krai, "imeall"), nó край (kraj, "talamh").

TíreolaíochtCuir in Eagar

Tá an Úcráin ag críochantacht leis An Rúis, ar an taobh thoir agus thuaidh, leis An Bhealarúis san iarthuaisceart, leis An Pholainn, leis An tSlóvaic, leis An Ungáir ar an taobh thiar, leis An Rómáin, agus leis An Mholdóiv ar an taobh thiar theas, agus an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Mheoid san deisceart agus san oirdheisceart faoi seach.

Tá achar de 603,628 km2 (233,062 míle cearnach ) aici, rud a chiallaíonn gurb í an tír is mó í atá go hiomlán laistigh den Eoraip.

DaonraCuir in Eagar

Bhí 42.5 milliún duine ina gcónaí sa tír sa bhliain 2008, 77.8 % díobh ina Úcránaigh eitneacha, le mionlaigh shuntasacha eile; Rúisigh eitneacha (17 %), Bealarúisigh, Tataraigh agus Rómánaigh.

TeangachaCuir in Eagar

Is í an Úcráinis teanga oifigiúil na hÚcráine, agus í scríofa san aibítir Choireallach.

Bíonn Rúisis á labhairt go forleathan freisin.

CultúrCuir in Eagar

Is í an Chríostaíocht Cheartchreidmheach Oirthearach an reiligiún ceannasach, agus chuaigh sé go mór i gcion ar ailtireacht, litríocht agus ceol na hÚcráine.

Is é 24 Lúnasa Lá Náisiúnta na hÚcráine, a dhéanann comóradh ar neamhspleáchas na tíre ón Rúis.[1]

StairCuir in Eagar

Tá daoine ina gcónaí i gcríoch na hÚcráine ar a laghad ar feadh 44,000 bliain. Tá seans maith ann gur thosaigh ceansú an chapaill anseo, agus freisin gur tír thionscnaimh na teangan Prota-Ind-Eorpaise í.

Sna meánaoiseanna, ba limistéar lárnach í de chultúr na nOir-Shlavach í, mar shampla, an stát cumhachtach 'Cív na Rúise'.

Tar éis í a bheith ilroinnte sa 13ú haois, bhí an Úcráin faoi réir coimhlinte, forlámhais agus deighilte ag cumhachtaí éagsúla. Tháinig Poblacht Chosacach chun cinn le linn na 17ú agus an 18ú aoiseanna, ach, thairis sin, d'fhan an Úcráin roinnte go dtí a comhdhlúthú isteach sa phoblacht Sóivéadach sa bhfichiú haois.

Bhain an Úcráin a neamhspleáchas amach ar 24 Lúnasa 1991.[1]

 
An réabhlóid Oráisteach, 2004

Tar éis gur tharla díscaoileadh an Aontais Shóivéadaigh, lean an Úcráin ag coimeád an dara fórsa míleata is mó san Eoraip, i ndiaidh na Rúise, nuair a chuirtear cúltacaí agus pearsanra paraimíleata san áireamh.

2014-2021Cuir in Eagar

Ghabh an Rúis an Chrimé isteach inti féin sa bhliain 2014, ar cuid den Úcráin í ó cheart, go mídhleathach, gníomh a cháin an tAontas Eorpach.[2]

Chuir Parlaimint na hÚcráine a hUachtarán as oifig ar 22 Feabhra 2014 tar éis na míonna d'agóidí agus de chorraíl i measc an phobail. Thosaigh tréimhse fhada éiginnteachta de dhroim chaidreamh na hÚcráine leis an Aontas Eorpach, ar thaobh amháin, agus leis an Rúis, ar an taobh eile.

Ar an 25 Samhain 2018, rinne an Rúis ionradh armtha ar thrí longa cogaidh de chuid na hÚcráine i gcaolas Ceirts.[3] Ghabh an Rúis smacht ar an Mhuir Mheoid mar sin, gníomh a cháin an tAontas Eorpach aon uair arís.

2022-Cuir in Eagar

Ar adhmhaidin an 24ú Feabra 2022, d'fhógair Vladimir Putin, uachtarán na Rúise, "oibríocht mhíleata" leis an Úcráin a "dhímhíleatú".[4][5]

PolaitíochtCuir in Eagar

Is poblacht í an Úcráin, faoi chóras leath - uachtaránachta le craobhacha reachtacha, feidhmiúcháin, agus breithiúnacha ar leith.

 
Ardeaglais Mhicil Naofa i gCív

Is stát aonadach é an Úcráin atá comhdhéanta de 24 oblast (cúige), agus cathair a bhfuil stádas speisialta aici: Cív, an phríomhchathair agus an chathair is mó,

 
Fómhar an arbhair, Volodymyr Orlovsky, 1882

Roimh 2014, bhí poblacht uathrialach amháin (an Chrimé) agus cathair a raibh stádas speisialta aici Sevastopol, ina mbíonn leaba ancaire in áirithe, faoi chomhaontú léasaithe, ag Cabhlach Rúiseach na Mara Duibhe.

GeilleagarCuir in Eagar

Le fada, bhí an Úcráin ina ciseán aráin domhanda, mar gheall ar an ithir shaibhir. Sa bhliain 2011, bhí an Úcráin san tríú háit ar domhan i dtaobh onnmhairithe gráinne. Ina theannta sin, tá earnáil déantúsaíochta dea-fhorbartha aici, go háirithe i réimse an aeraspáis agus trealaimh thionsclaíochta.

GailearaíCuir in Eagar

Féach freisinCuir in Eagar

TagairtíCuir in Eagar

  1. 1.0 1.1 Nuacht RTÉ (2022-08-24). "Lá náisiúnta na hÚcráine" (as ga-IE). 
  2. "Cóip cartlainne". Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2018-06-15. Dáta rochtana: 2017-12-16.
  3. Alex Hijmans. "‘Tá mo chnaipe núicléach níos mó ná do cheannsa’ agus scéalta eile" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2019-01-13.
  4. "Ukraine-Russia crisis live news: Putin declares operation to ‘demilitarise’ Ukraine – latest updates" (en-GB). The Guardian.
  5. europa.eu (15 Márta 2022). "RIALACHÁN CUR CHUN FEIDHME (AE) 2022/427 ÓN gCOMHAIRLE". Dáta rochtana: Lúnasa 2022.