Osclóidh seo an príomhroghchlár

Dubhghlas de hÍde

Uachtarán na hÉireann

Scoláire agus polaiteoir Éireannach ab ea Dubhghlas de hÍde ((Douglas Hyde as Béarla) nó an Craoibhín Aoibhinn (a ainm cleite): 17 Eanáir 1860 - 12 Iúil 1949). Duine de bunaitheoirí Chonradh na Gaeilge ba ea é agus béaloideasaí cáiliúil. Eisean an chéad duine a roghnaíodh mar Uachtarán na hÉireann, agus b'in é an post a bhí aige idir na blianta 1938 agus 1945.

Dubhghlas de hÍde
Dubhghlas de hÍde

I bhfeidhmeannas: 25 Meitheamh, 193824 Meitheamh, 1949
Uimhir tréimhsí: 1
Réamhtheachtaí: Neamhbhainteach
Comharba: Seán T. Ó Ceallaigh
Ainmnithe ag: Fianna Fáil agus Fine Gael le chéile
Iarrthóirí eile: Neamhbhainteach

Dáta breithe: 17 Eanáir, 1860
Áit bhreithe: Ros Comáin, Éire
Dáta báis: 12 Iúil, 1949
Áit bháis: Baile Átha Cliath, Éire
Céile: Lucy Hyde
Gairm: Gníomhaí don Gaeilge; ollamh sa Coláiste Ollscoile, BÁC
Síniú
Douglas Hyde Signature.svg

CúlraCuir in Eagar

 
De hÍde, timpeall na bliana 1912.

Mac le ministir de chuid Eaglais na hÉireann Arthur Hyde ba ea Dubhghlas de hÍde. Rugadh sa Chaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin é, áit ar chuala sé Gaeilge á labhairt ag cuid de mhuintir na tuaithe. Thosaigh sé ag bailiú scéalta agus amhrán uathu. Bhí an-suim aige i dteangacha, agus tar éis dó staidéar a dhéanamh i gColáiste na Tríonóide bhí Fraincis, Laidin, Gearmáinis, Gréigis agus Eabhrais aige.

Conradh na GaeilgeCuir in Eagar

Chuidigh sé le Conradh na Gaeilge a bhunú sa bhliain 1893 agus bhí sé tamall maith de bhlianta ina uachtarán air. B'fhearr leis an Conradh a choinneáil glan ar chúrsaí polaitíochta, agus d'éirigh sé as an gConradh ag Ard-Fheis an Chonartha i nDún Dealgan sa bhliain 1915 nuair a tháinig leithéidí Phádraig Mhic Piarais chun cinn. Bhí sé ina bhall de Choiste na Leabhar ó bunaíodh é sa bhliain 1928.

Sa bhliain 2008 agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh leis leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann".

Ina UachtaránCuir in Eagar

Ní raibh aon bhaint aige le Sinn Féin ná le gluaiseacht na saoirse, ach bhí sé sásta suíochán a ghlacadh i Seanad Éireann. Chaill sé a shuíochán sa bhliain 1925. Nuair a chuir Bunreacht Oifig an Uachtaráin ar bun sa bhliain 1937, ba é de hÍde an chéad duine a toghadh.

Naisc sheachtrachaCuir in Eagar