Súil-lia agus teangeolaí ab ea an Dr Ludwik Lejzer Zamenhof (Ludwik Łazarz) (gaelaithe mar L.L.Samanóf), a bhaist an teanga idirnáisiúnta Esperanto, "teanga an dóchais".

L. L. Zamenhof
Voice
Saol
Ainm iomlán Лейзеръ Заменговъ
Eolas breithe Białystok, 15 Nollaig 1859
Náisiúntacht Impireacht na Rúise
Áit chónaithe Białystok
Vársá
Moscó
Hrodna
Płock (en) Aistrigh
Veisiejai (en) Aistrigh
Kherson (en) Aistrigh
Vársá
Vársá
Vín
Vársá
Vársá
Vársá
Grúpa eitneach na Giúdaigh
Teanga dhúchais An Ghiúdais
An Rúisis
Bás Vársá, 14 Aibreán 1917
Áit adhlactha Okopowa Street Jewish Cemetery (en) Aistrigh
Muintir
Athair Markus Zamenhof
Máthair Rozalia Zamenhof
Céile/Céilí Klara Zamenhof (en) Aistrigh  (Lúnasa 9, 1887 -  unknown value)
Páistí
Siblíní
Teaghlach
Treibh Zamenhof family (en) Aistrigh
Oideachas
Alma mater Dámh Leighis Ollscoil Moscó
Imperial University of Warsaw (en) Aistrigh
Leibhéal oideachais dochtúireacht
Teangacha Esperanto
An Rúisis
An Pholainnis
An Ghearmáinis
An Laidin
An Eabhrais
An Fhraincis
An Ghréigis
An Béarla
An Ghiúdais
Volapük
Gairm
Gairm teangeolaí, oftailmeolaí, cumadóir, file, aistritheoir, Easparantóir, dochtúir leighis, physician writer (en) Aistrigh, aistritheoir an Bhíobla agus esperantologist (en) Aistrigh
Saothar iomráiteach Unua Libro (en) Aistrigh
Dua Libro (en) Aistrigh
Fundamento de Esperanto (en) Aistrigh
Ho, mia kor' (en) Aistrigh
Esperanto
Homaranismo (en) Aistrigh
Duais
Ainmníodh é/í le haghaidh
Ballraíocht Esperanto Language Committee (en) Aistrigh
Gluaiseacht Esperanto movement (en) Aistrigh
Zionism (en) Aistrigh
Sloinnte Doktoro Esperanto, Gamzefon, Unuel, Anna R., Homo sum, Amiko agus Hemza
Creideamh
Reiligiúin Homaranismo (en) Aistrigh
An Giúdachas
Originala Verkaro-L L Zamenhof signature.svg

Giúdach Polannach ab ea Zamenhof. Chuir an tsíorchoimhlint de dheasca míthuisceana bunaithe ar éagsúlacht na dteangacha, ina chathair dhúchais, Bialystok, isteach go mór air agus é ina pháiste óg. Cathair an-ilteangach ba ea Bialystok: de réir dhaonáireamh na bliana 1897, seo mar a bhí catagóirí an daonra: Giúdaigh 66%, Polannaigh 18%, Rúisigh 8%, Gearmánaigh 6%, Béalarúisigh 2%. Mar sin bhí cúig theanga le cloisteáil go laethúil sa chathair, nach raibh mórán thar 30,000 duine ina gcónaí inti an tráth sin.

GairmréimCuir in Eagar

EsperantoCuir in Eagar

D'fhoilsigh Zamenhof an chéad leabhar (Unua Libro) ar Esperanto i gcathair Vársá, ar an 26 Iúil 1887. Chuir sé roimhe teanga neodrach, shofhoghlamtha a chur ar fáil, a chuirfeadh ar chumas daoine ó chultúir éagsúla labhairt go líofa ar bhonn, comhthuisceana agus comhurraime lena chéile,agus a dteangacha féin a choimeád agus a fhorbairt freisin. Óna chuid staidéir ar an mBéarla, thuig sé nár ghá gramadaí casta na Sean-Ghréigise chun teanga shaibhir a chruthú.

Éireannach d'arb ainm Richard Geoghegan a scríobh an leagan Béarla de 'Unua Libro'.

Teangacha ZamenhofCuir in Eagar

Giúdais a labhair a mháthair leis agus Rúisis a labhair a athair. As Rúisis a fuair sé a chuid oideachais. I litir an 8 Márta 1901 (chuig Th. Thorsteinsson) scríobh Zamenhof "Is í an Rúisis mo theanga dhúchais; ach anois is mó a labhraím Polainnis..." Polainnis a labhraíodh sé lena chlann féin sa bhaile. Bhí sé óg nuair a d'fhoghlaim sé Gearmáinis agus Fraincis, agus Eabhrais, agus ar scoil rinne sé staidéar ar Shean-Ghréigis, Laidin agus Béarla. Is cosúil go raibh breaceolas ar Spáinnis, Liotuáinis agus Volapuk aige. Dúirt sé féin gurbh iad Polainnis, Rúisis agus Gearmáinis na teangacha a bhí go líofa aige, is nach raibh sé chomh líofa as Fraincis. Is cosúil gur leagan Gearmáinise de "Hamlet" a d'úsáid sé chun Esperanto a chur ar dhráma cáiliúil Shakespeare.

Fealsúnacht ZamenhofCuir in Eagar

Chreid Zamenhof chomh daingean sa chomhthuiscint gur bhunaigh sé gluaiseacht "homaranismo", bunaithe ar an bhfocal homaro (an cine daonna) chun comhthréithe na bpríomhreiligiún a chur ar pháipéar agus meas a chothú orthu, gan cur isteach ar neamhspleáchas na reiligiún éagsúla. Mheas sé gur cheart do dhaoine a aithint gur daoine sa chéad áit iad, seachas Rúisigh, Gearmánaigh, Polannaigh, srl.

Stair a chlainneCuir in Eagar

Dhúnmharaigh na Naitsithe beirt iníon Zamenhof, Lidja agus Zofia, i gcampa báis Treblinka, agus lámhach siad mac Zamenhof, Adam, a bhí ag obair mar ollamh i nDámh an Leighis in Ollscoil Vársá. Cé go raibh glactha ag Lidja leis an gcreideamh Baha'ii, ba Ghiúdach fós í, ó thaobh cine, i súile na Naitsíoch. Chaith Lidja an-dúthracht le múineadh Esperanto thar lear, sa Fhrainc, sa tSualainn agus i Stáit Aontaithe Mheiriceá, mar shampla. D'aistrigh sí a lán litríochta go hEsperanto, m.sh. an dá imleabhar de Quo Vadis ón mbun-Pholainnis.

Saothar litríochta ZamenhofCuir in Eagar

Is liosta le háireamh an méid bunlitríochta a chum Zamenhof in Esperanto, agus an méid de mhórlitríocht teangacha eile a d'aistrigh sé go hEsperanto. File Giúdaise agus Rúisise ab ea Zamenhof freisin. I measc na n-aistriúchán tá an Sean-Tiomna iomlán, Hamlet Shakespeare, agus go leor de shaothar Goethe, Heine, Schiller, Gogol, Dickens, Orzeszko, Hans Christian Andersen, srl.

Beathaisnéisí ZamenhofCuir in Eagar

Vivo de Zamenhof (Beatha Zamenhof), leis an taidhleoir Eilvéiseach, Edmond Privat, sa bhliain 1920, an chéad bheathaisnéis riamh in Esperanto. Ar feadh i bhfad, ba é Zamenhof, aŭtoro de Esperanto (Zamenhof, údar Esperanto), le Marjorie Boulton, ollamh le Béarla in Ollscoil Oxford, sa bhliain 1962, an bheathaisnéis ba ghradamúla. As Fhraincis, tá cáil ar an leabhar L'homme qui a défié Babel (An fear a thug dúshlán Baibéil) le René Centassi agus Henri Masson. Foilsíodh aistriúchán den leabhar sin i gcuid mhaith teangacha, ina measc Spáinnis agus Esperanto féin: La homo kiu defiis Babelon.

TagairtíCuir in Eagar

Naisc SheachtrachaCuir in Eagar