Seán F. Lemass

polaiteoir Éireannach

Ba é Seán Francis Lemass (15 Iúil 1899 - 11 Bealtaine 1971), an tríú Taoiseach (ceannaire rialtais na hÉireann) agus ina cheannaire ar Fhianna Fáil, idir 1959 agus 1966. Leasaitheoir a bhí annː bhí fonn ar Lemass cruth nua-aimseartha a chur ar chóras rialtais, eacnamaíocht agus sochaí na hÉireann.[1]

Seán F. Lemass
Seán Lemass, 1966.jpg
Teachta Dála

Samhain 18, 1924 - Bealtaine 20, 1927
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: fothoghchán
Teachta Dála

Meitheamh 23, 1927 - Lúnasa 16, 1927
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, Meitheamh 1927
Teachta Dála

Deireadh Fómhair 11, 1927 - Nollaig 17, 1931
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, Meán Fómhair 1927
An tAire Post, Fiontar agus Nuálaíochta

Márta 9, 1932 - Meán Fómhair 16, 1939
Patrick McGilligan - Seán Mac an tSaoi
Teachta Dála

Márta 9, 1932 - Nollaig 22, 1932
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1932
Teachta Dála

Feabhra 8, 1933 - Meitheamh 14, 1937
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1933
Teachta Dála

Iúil 21, 1937 - Bealtaine 25, 1938
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1937
Teachta Dála

Meitheamh 30, 1938 - Bealtaine 26, 1943
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1938
Minister for Supplies (en) Aistrigh

Meán Fómhair 8, 1939 - Iúil 31, 1945
An tAire Post, Fiontar agus Nuálaíochta

Lúnasa 18, 1941 - Feabhra 18, 1948
Seán Mac an tSaoi - Daniel Morrissey
Teachta Dála

Iúil 1, 1943 - Bealtaine 10, 1944
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1943
Teachta Dála

Meitheamh 9, 1944 - Nollaig 11, 1947
District: Baile Átha Cliath Theas
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1944
Tánaiste

Meitheamh 14, 1945 - Feabhra 18, 1948
Seán Tomás Ó Ceallaigh - Liam Ó Neachtain
Teachta Dála

Feabhra 18, 1948 - Bealtaine 2, 1951
District: Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1948
Tánaiste

Meitheamh 13, 1951 - Meitheamh 2, 1954
Liam Ó Neachtain - Liam Ó Neachtain
Teachta Dála

Meitheamh 13, 1951 - Aibreán 23, 1954
District: Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1951
An tAire Post, Fiontar agus Nuálaíochta

Meitheamh 13, 1951 - Meitheamh 2, 1954
Thomas F. O'Higgins - Liam Ó Neachtain
Teachta Dála

Meitheamh 2, 1954 - Nollaig 13, 1956
District: Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1954
Teachta Dála

Márta 20, 1957 - Meán Fómhair 1, 1961
District: Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1957
An tAire Post, Fiontar agus Nuálaíochta

Márta 20, 1957 - Meitheamh 23, 1959
Liam Ó Neachtain - Seán Ó Loingsigh
Tánaiste

Márta 20, 1957 - Meitheamh 23, 1959
Liam Ó Neachtain - Seán Mac an tSaoi
Taoiseach

Meitheamh 23, 1959 - Samhain 10, 1966
Éamon de Valera - Seán Ó Loingsigh
Ceannaire Fhianna Fáil

Meitheamh 23, 1959 - Samhain 10, 1966
Éamon de Valera - Seán Ó Loingsigh
Teachta Dála

Deireadh Fómhair 11, 1961 - Márta 11, 1965
District: Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1961
An tAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais

Deireadh Fómhair 8, 1964 - Samhain 3, 1964
Cathal Ó hEochaidh - Brian Pádraig Ó Luineacháin
Teachta Dála

Aibreán 21, 1965 - Bealtaine 21, 1969
District: Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart
Election: Olltoghchán na hÉireann, 1965
Saol
Eolas breithe An Baile Breac, Iúil 15, 1899
Náisiúntacht Éire
Saorstát Éireann
Bás Baile Phib, Bealtaine 11, 1971
Áit adhlactha Reilig Ghráinseach an Déin
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás  (ailse scamhóg)
Muintir
Céile/Céilí Kathleen Lemass (en) Aistrigh
Páistí
Oideachas
Alma mater Coláiste na hOllscoile Corcaigh
Teangacha An Ghaeilge
Gairm
Gairm polaiteoir
Creideamh
Reiligiúin Caitliceachas
Páirtithe polaitíochta Fianna Fáil

Tús a shaoilCuir in Eagar

Rugadh Seán Francis Lemass i mBaile Breac sa bhliain 1899 i mBaile Átha Cliath. An t-ainm a baisteadh air ná John Francis Lemass. Aach thosaigh sé ag tabhairt Seán air féin agus é in ógánach tar éis páirt a ghlacadh in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Gabhadh agus cuireadh i bpríosún é ach scaoileadh saor é de bharr a aoise.

Leis na mBráithre Críostaí sa chathair a fuair sé a chuid oideachais, áit ina raibh sé in aon rang leis an bhfuirseoir mór le rá Jimmy O'Dea.

 
18 Samhain 1924ː sheas Lemass san fhothoghchán "Dublin South" agus toghadh é

Tragóidí millteanachaCuir in Eagar

 
sa bhliain 1932

Scaoileadh marbh a dheartháir is óige, Herbert, de thaisme ina bhaile féin in Eanáir 1916; b’shin Seán féin a lámhachadh é![2] Dúnmharaíodh deartháir eile, Noel, sa bhliain 1923 le linn Chogadh na gCarad. Rinneadh céasadh coirp air.

Fuair deartháir eile, Patrick, bás le hadhairt sa bhliain 1926.

 
1947

PolaitíochtCuir in Eagar

Bhí Lemass gníomhach i gCogadh na Saoirse agus sa Chogadh Cathartha i 1922.

Toghadh Lemass mar theachta i nDáil Éireann i 1924 (san fhothoghchán "Dublin South" ar 18 Samhain 1924). Bhunaigh sé Fianna Fáil i 1926 le hEamon de Valera agus comhghleacaithe eile.

I 1932 rinneadh Aire Tionscal agus Tráchtála de. I rith an Dara Cogadh Domhanda gníomhaigh sé mar Aire Soláthairtí. Rinneadh Aire Tionscal agus Tráchtála de arís tar éis an chogaidh i rith na gcaogaidí (1951-1954 agus 1957-1959).

 
1958

TaoiseachCuir in Eagar

Sa bhliain 1959 toghadh Lemass mar Thaoiseach. Sna blianta sin, bunaíodh RTÉ, tháinig John F. Kennedy go hÉirinn, agus bhí an geilleagar ag fás níos gasta .

Thug Lemass cuairt thábhachtach ar Terence O'Neill, Príomh-aire Tuaisceart Éireann i 1965, cuairt a thosaigh ré nua caidrimh idir an dá chuid den oileán.

Forbairt dhlí na hÉireannCuir in Eagar

Dlí bunreachtúilCuir in Eagar

Ní raibh an oiread tionchair ar fhorbairt dhlí na hÉireann, agus go háirithe ar an dlí bunreachtúil, i ndiaidh an neamhspleáchais ag aon duine eile nach raibh ina dhlíodóir.[1]

Mar shampla, sa bhliain 1966, ghair Lemass an Coiste uile-pháirtí ar an mBunreacht, chun iniúchadh a dhéanamh ar na leasuithe ar Bhunreacht na hÉireann a d'fhéadfadh a bheith riachtanach. Leag an tuarscáil a rinne sé clár athchóirithe amach, ar cuireadh a lán gnéithe de i gcrích sna caoga bliain ina dhiaidh sin.

Is léir uaidh sin go raibh fonn ar Lemass cruth nua-aimseartha a chur ar chóras rialtais, eacnamaíocht agus sochaí na hÉireann.[3]

TIonchar ar na breithiúnaCuir in Eagar

Mar is eol go forleathan, dúirt Lemass le Cearbhall Ó Dálaigh agus é á cheapadh ina Phríomh-Bhreitheamh sa bhliain 1961 agus le Brian Breatnach agus é á ardú go dtí an Chúirt Uachtarach ag an am céanna, gur mhian leat go mbeadh an Chúirt ní ba chosúla lena leithéid i SAM.[1]

Mar a léirigh Ruadhán Mac Cormaic ina leabhar,[4] is minic a dhéileáiltear leis na focail misnigh sin ar dhóigh mhí-aimseartha agus ní léir go beacht cad a bhí ar intinn ag Lemass an uair sin. Mar sin féin, bhí páirt mhór ag an dá cheapachán sin, gan aon agó, sa ról bunúsach a bhí ag an gCúirt Uachtarach maidir leis na hathruithe sósialta agus dlithiúla a tharla sna dá bhliain déag ina dhiaidh sin agus níos faide.[1]

Ceapadh Caoimhín Ó hEachach, Frederick Gardner Budd agus Liam Ó Mac Gearailt ar an gCúirt Uachtarach freisin le linn do Lemass a bheith ina Thaoiseach.

BásCuir in Eagar

D'éirigh Lemass as a phost mar Thaoiseach agus cheannaire Fhianna Fáil i 1966. Tháining Jack Lynch i gcomharbas air.

Bhí Lemass trom ar an tobac[5] agus chuaigh a shláinte in olcas agus é ag dul anonn in aois. Níorbh fholáir é a chur san ospidéal Mater i Feabhra 1971 agus d'éag sé fá cheann trí mhí, in aois 71 bliain dó.[6]

Féach freisinCuir in Eagar

TagairtíCuir in Eagar

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Scoil Dlí, COBÁC (2018). "Seán Lemass". Dáta rochtana: 2021.
  2. Eunan O'Halpin. "Seán Lemass’s silent anguish" (en). The Irish Times. Dáta rochtana: 2019-05-11.
  3. Scrúdaigh an tOllamh Brian Garbhain (Oilthigh Ghlaschu) bunús, obair agus tionchar díreach an Choiste in alt a foilsíodh sa bhliain 2013. Brian Girvin (2013). "'Lemass's brainchild': the 1966 Informal Committee on the Constitution and change in Ireland, 1965-73". Irish Historical Studies 38 (151): 406–421. ISSN 0021-1214. 
  4. Ruadhan Mac Cormaic (2016). "The Supreme Court". Penguin Books Ireland, 9780241970331 www.omahonys.ie. Dáta rochtana: 2021-05-11.
  5. Maurice Curtis (2019-04-05). "The Little Book of Rathmines" (in en). History Press. 
  6. "Death of Seán Lemass" (en). RTÉ Archives. Dáta rochtana: 2019-05-12.