Is tír san Afraic í an Chéinia. Is í Nairobi an phríomhchathair. Iar-choilíneacht de chuid na Breataine is ea í.

Infotaula de geografia políticaAn Chéinia
Jamhuri ya Kenya (sw)
Republic of Kenya (en) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach na Céinia
Bratach na Céinia Cuir in eagar ar Wikidata

Aintiún Ee Mungu Nguvu Yetu Cuir in eagar ar Wikidata

Mana «Harambee (en) Aistrigh» Cuir in eagar ar Wikidata
Ainmnithe in ómós Mount Kenya (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
Kenya (orthographic projection).svg
 0°06′N 38°00′E / 0.1°N 38°E / 0.1; 38

Príomhchathair Nairobi Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán 48,468,138 (2017) Cuir in eagar ar Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Svahaílis
an Béarla Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de An Afraic Thoir Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla 581,309 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airde Mount Kenya (en) Aistrigh (5,199 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísle An tAigéan Indiach (0 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Commonwealth realm of Kenya (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Cruthú 1963
Eagraíocht pholaitiúil
Comhlacht feidhmiúcháin Government of Kenya (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtach Parliament of Kenya (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
• President of Kenya (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata William Ruto (Meán Fómhair 13, 2022) Cuir in eagar ar Wikidata
• President of Kenya (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata William Ruto (Meán Fómhair 13, 2022) Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
Airgeadra Kenyan shilling (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .ke Cuir in eagar ar Wikidata
Glaochód +254 Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 112 agus 999 Cuir in eagar ar Wikidata
Fuaimniú , , , agus Cuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáin president.go.ke Cuir in eagar ar Wikidata

Muintir na CéiniaCuir in Eagar

Tá tuairim is 40 milliún duine ina gcónaí sa Chéinia. Tá idir Bhéarla agus Kiswahili ag a bhformhór. Ná grúpaí eitneacha is mó ná: Kikuyu 22%, Luhya 14%, Luo 13%, Kalenjin 12%, Kamba 11%, Kisii 6%, Meru 6%, Afracaigh eile 15%, Áisigh/Eorpaigh/Arabaigh 1%. Is í an Chríostaíocht an príomhchreideamh (Protastúnaigh 45%, Caitlicigh 33%), ach is iomaí creideamh eile atá ann.

Na cathracha is móCuir in Eagar

Nairobi, Mombasa, Kisumu, Nakuru agus Eldoret. Is í Nairobi an chathair is mó, agus tá breis is trí mhilliún duine ina gcónaí ann.

StairCuir in Eagar

Éirí Amach na Mau MauCuir in Eagar

An faltanas a bhí ag muintir na Céinia in aghaidh na Sasanach le fada an lá, toisc an dóigh ar roinneadh na tailte sa tír sin. Tháinig na fadhbanna seo chun solais sa bhliain 1951, agus Aontas Afracach na Céinia ag éileamh tuilleadh ionadaíochta do na bundúchasaigh i rialú agus i riarachán na tíre, chomh maith le athroinnt na talún.

Nuair a diúltaíodh do na héilimh seo, fuair lucht an antoisceachais seilbh ar an ngluaiseacht, agus chuaigh muintir na Céinia chun cearmansaíochta ar na Sasanaigh.

B'é sin Éirí Amach Mau Mau, mar a thugtar air in annálacha na staire. Ar an 17 Lúnasa 1952, cuireadh staid éigeandála i bhfeidhm ar an tír, agus tuilleadh fórsaí armtha ag teacht le heitleáin ón mBreatain Mhór in aghaidh an lae leis an éirí amach a chloí. Chuaigh na cúrsaí an oiread sin chun géaradais is go bhféadfá a rá go raibh an Chéinia ar bharr lasrach le cogadh cathartha.

Sa bhliain 1953, rinne na ceannaircí ródach mór ar dhílseoirí ar de threibh Kikuyu iad. Chuir an t-ár seo - sléacht Lari, mar a thugtar air - malairt chuma ar fad ar pholaitíocht an éirí amach, agus fuair na Sasanaigh ar ais cuid den dea-chlú a bhí caillte acu i rith an chogaidh. Ar an 8 Aibreán 1953, gearradh téarma príosúnachta seacht mbliana le daorobair ar Jomo Kenyatta, as an mbaint a bhí aige le gluaiseacht Mau Mau.

B'é an cineál straitéis a bhí ag Churchill ná an lámh láidir mhíleata a imirt gan trócaire ar na ceannaircí agus na héilimh a shásamh a bhí ag na hAfraicigh a chur chun tosaigh ar dtús, go dtí an diúltú a fuair siad ó rialtas Attlee.

 
Éirí Amach na Mau Mau; King's African Rifles faoin tuath

Cheap Winston Churchill an Ginearál Sior George Erskine leis an éirí amach a chur faoi chois i Nairobi, rud a rinne sé leis an oibríocht ar ar tugadh An Inneoin, sa bhliain 1954. Ina dhiaidh sin, chuathas i dtuilleamaí an Chasúir (oibríocht mhíleata eile) le deireadh a chur leis an gceannairc faoin tuath. D'ordaigh Churchill comhchainteanna síochána a chur ar bun le muintir na Céinia, ach theip ar na cainteanna seo agus eisean ina phríomh-aire go fóill.

TagairtíCuir in Eagar


Comhlathas na Náisiún
  Antigua agus Barbúda  An Astráil

  Na Bahámaí  An Bhanglaidéis  Barbadós  An Bheilís  An Bhotsuáin  Brúiné  Camarún  Ceanada  An Chipir  Doiminice  Fidsí  Esuaitíní  Gána  Grenada  an Ghuáin  India  Iamáice  An Chéinia  Cireabaití  Leosóta  An Mhaláiv  An Mhalaeisia  Oileáin Mhaildíve  Málta  Oileán Mhuirís  Mósaimbíc  An Namaib  Nárú  Nua-Shéalainn  An Nigéir  An Phacastáin  Nua-Ghuine Phapua  Ruanda  San Críostóir-Nimheas  San Lucia  San Uinseann agus na Greanáidíní  Samó  Na Séiséil  Siarra Leon  Singeapór  Oileáin Sholamón  An Afraic Theas  Srí Lanca  An Tansáin  Tonga  Oileán na Tríonóide agus Tobága  Tuvalu  Uganda  Vanuatú  An tSaimbia