An tSeic

Tír i lár na hEorpa
(Athsheolta ó Poblacht na Seice)

Tír suite i lár na hEorpa, atá ina ballstát den Aontas Eorpach, is ea An tSeic[1] (Seicis: Česko), nó Poblacht na Seice mar a thugtar uirthi go neamhoifigiúil. Tá teorainn aici leis an bPolainn san oirthuaisceart, leis an nGearmáin san iarthar, leis an Ostair sa deisceart agus leis an tSlóvaic san oirthear. Is í Prág (Seicis: Praha) príomhchathair na tíre. Tiomsaíonn an tír dhá réigiún stairiúla, mar atá an Bhoihéim (Seicis: Čechy) agus an Mhoráiv (Seicis: Morava). Tá cuid den tSiléis (Seicis: Slezsko) i bPoblacht na Seice chomh maith.

Infotaula de geografia políticaAn tSeic
Česká republika (cs) Edit the value on Wikidata
Flag of the Czech Republic (en) Coat of arms of the Czech Republic (en)
Flag of the Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Coat of arms of the Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Cathair

Aintiún Kde domov můj (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata

Mana «Truth prevails (en) Aistrigh» Edit the value on Wikidata
Ainmnithe in ómós Seicigh Edit the value on Wikidata
Suíomh
EU-Czech Republic.svg Edit the value on Wikidata
 50°N 16°E / 50°N 16°E / 50; 16

Príomhchathair Prág Edit the value on Wikidata
Daonra
Iomlán 10,693,939 (2020) Edit the value on Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An tSeicis Edit the value on Wikidata
Reiligiún irreligion (en) Aistrigh agus Eaglais Chaitliceach Rómhánach Edit the value on Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de Oirthear na hEorpa agus Central Europe (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Achar dromchla 78,866 km² Edit the value on Wikidata
• Uisce 2 % Edit the value on Wikidata
Suite i nó in aice le limistéar uisce Morava, Thaya, Olza, Oder, Opava agus Jizera Edit the value on Wikidata
Pointe is airde Sněžka (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Pointe is ísle An Eilbe (115 m) Edit the value on Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Czech and Slovak Federal Republic (en) Aistrigh agus Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Cruthú Eanáir 1, 1993
Saoire phoiblí
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais parliamentary republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháin Government of the Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Comhlacht reachtach Parliament of the Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
• President of the Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Miloš Zeman (Márta 8, 2013) Edit the value on Wikidata
• Prime Minister of the Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Andrej Babiš (Nollaig 6, 2017) Edit the value on Wikidata
Údarás breithiúnach is airde Supreme Court of the Czech Republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Eacnamaíocht
OTI ainmniúil

215,725,534,372.37 $ (2017) Edit the value on Wikidata

)
OTI ainmniúil in aghaidh an duine 20,379 $ (2017) Edit the value on Wikidata
Airgeadra Czech koruna (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .cz (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Glaochód +420 Edit the value on Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 112, 150 (en) Aistrigh, 155 (en) Aistrigh agus 158 (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Eile

Láithreán gréasáin czech.cz Edit the value on Wikidata

Ainm na tíreCuir in Eagar

Ó tharla nach bhfuil aon ainm stairiúil aonfhoclach ar fáil chun tagairt a dhéanamh don tír, is minic a úsáidtear an t-ainm fada i méid mór teangacha: Poblacht na Seice sa Ghaeilge, Česká republika sa tSeicis. Is leagain nuachumtha iad na hainmneacha gearra (Česko sa tSeicis, an tSeic sa Ghaeilge); tá na leagain seo anois á gcur chun cinn ag rialtas na tíre, ach níl a n-úsáid saor ó chonspóid. Úsáidtear an téarma tánaisteach tailte na Seice (Seicis: České země) mar théarma staire chun tagairt a dhéanamh don limistéar ar a dtugtar Poblacht na Seice anois.

Stair na tíreCuir in Eagar

Sa 9ú haois a tháinig ann don stát Seiceach. Sa 13ú agus 14ú haois a tháinig an borradh ba mhó faoin stát agus é faoi riail ag na Přemysligh agus na Lucsamburgaigh. Tar éis Cath Mohács i 1526, na Hapsburgaigh a rialaigh tailte na Seice agus rinneadh cuid d'Impireacht na hOstaire agus na hUngáire díobh. Tar éis thitim na hImpireachta sin i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda, i 1918, cruthaíodh an tSeicslóvaic mar phoblacht neamhspleách a thiomsaigh tailte na Seice agus an tSlóvaic araon. Bhí mionlach mór ag pobal na Gearmáinise sa stát sin. I dtús an Dara Cogadh Domhanda, de thoradh Chomhaontú München, baineadh cuid mhaith de thailte na Boihéime agus na Moráive den stát agus cuireadh leis an nGearmáin iad: Sudetenland (Gearmáinis) nó Sudety a chuirtear ar na tailte sin. I rith an chogaidh, tháinig an chuid eile de thailte na Seice faoi riail na Gearmáine mar Protektorat. Bhí na tSlóvaic ina stát neamhspleách a bhí go mór faoi anáil na Gearmáine. I ndiaidh an chogaidh, athaontaíodh an tSeicslóvaic, cuireadh Sudetenland ar ais léi agus cuireadh an ruaigh ar phobal na Gearmáinise sna críocha sin de thoradh Dlíthe Beneš -- eachtra atá ag tarraingt go leor conspóide i dtólamh.

Rinne an páirtí cumannach coup d’état i 1948 agus bhí an tSeicslóvaic ina tír chumannach ó shin. I 1968, mar gheall ar mhíshásamh an phobail, bhí iarrachtaí ar siúl chun réimeas níos daonlathaí a chur i bhfeidhm. Glaodh Earrach Phrág ar na hiarrachtaí sin. Cuireadh Earrach Phrág faoi chois ag fórsaí an Aontais Shóivéadaigh agus ag fórsaí na dtíortha eile a bhí páirteach i gComhaontú Vársá. D'éirigh le muintir na Seicslóvaice an réimeas cumannach a chur ó mhaith sa deireadh i 1989 mar thoradh ar réabhlóid a bhí chomh síochánta sin go gcuirtear Réabhlóid Veilbhite uirthi.

Bhí méid áirithe míshásaimh ar phobal na Slóvaice i gcónaí faoin tSeicslóvaic agus chonacthas do go leor go dteastaíonn a stát uathu. Faoi dheireadh, rinneadh socrú polaitiúil agus, 1 Eanáir 1993, briseadh an tSeiceslóvaic go síochánta ina dhá chuid agus cruthaíodh dhá stát nua – Poblacht na Seice agus an tSlóvaic.

GeilleagarCuir in Eagar

Rinne Poblacht na Seice an córas geilleagrach aici a athrú go radacach ón gcóras cumannach stát-láraithe go córas an tsaormhargaidh i rith na 1990í. Dar leis an mBanc Domhanda, is í Poblacht na Seice an chéad tír ó COMECON a bhain an stádas "tír fhorbartha" amach.

Úsáidtear an koruna ('coróin') mar airgeadra sa tSeic. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Seice an 49ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 49ú ceann freisin de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 39ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an tSeic, é ar $35,223 don chónaitheach.

Dar le hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an tSeic an 15ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an ochtú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann.[2] I dTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an tSeic an 21ú tír is sona, as 156 thír.

I Mí na Márta 2019, ní raibh ráta dífhostaithe na tíre ach ag 1.9%, an leibhéal is ísle san Aontas Eorpach.[3]

Staid pholaitiúil reathaCuir in Eagar

Daonlathas ionadaíoch is ea Poblacht na Seice. Tá Miloš Zeman ina cheann stáit faoi láthair. Tá an Príomh-Aire (Andrej Babiš faoi láthair) ina cheann rialtais. Tá dhá sheomra sa Pharlaimint – Seomra na nIonadaithe augs an Seanad. Ghlac Poblacht na Seice le ballraíocht i NATO i 1999 agus san Aontas Eorpach in 2004. Is ball de OECD, de Chomhaire na hEorpa agus de Ghrúpa Visegrád í Poblacht na Seice chomh maith.

CeantairCuir in Eagar


DaonraCuir in Eagar


 
Prág
 
Brno
 
Ostrava

Uimhir Cathair Réigiún Daonra [4] Achar Cathrach

 
Plzeň
 
Liberec
 
Olomouc

1 Prág Prág, An Phríomhchathair 1,313,508 2,300,000
2 Brno Deisceart Moráive 377,440 729,510
3 Ostrava Moráiv-Silesia 294,200 1,164,328
4 Plzeň Plzeň 169,033 380,000
5 Liberec Liberec 102,562 270,000
6 Olomouc Olomouc 100,378 480,000[5]
7 Ústí nad Labem Ústí nad Labem 93,409 243,878
8 České Budějovice Deisceart Bohemia 93,285 190,000[6]
9 Hradec Králové Réigún Hradec Králové 92,808 -
10 Pardubice Pardubice 89,693 -

TagairtíCuir in Eagar

  1. Anonymous (2016-07-05). "an tSeicia" (en). an tAontas Eorpach. Dáta rochtana: 2019-04-10.
  2. "| Human Development Reports". hdr.undp.org. Dáta rochtana: 2019-01-27.
  3. http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics
  4. "2011 census" (Czech).
  5. Nařízení vlády č. 212/1997, kterým se vyhlašuje závazná část územního plánu velkého územního celku Olomoucké aglomerace
  6. Územní plán velkého územního celku ČESKOBUDĚJOVICKÉ SÍDELNÍ AGLOMERACE, [1]