Fisicí a rugadh i nDún Garbhán, Contae Phort Láirge, ab ea Ernest Thomas Sinton Walton (6 Deireadh Fómhair 190325 Meitheamh 1995).

Ernest Walton
Ernest Walton.jpg
Dáta breithe 6 Deireadh Fómhair 1903
  Dún Garbhán, Éire
Dáta báis 25 Meitheamh 1995
  Béal Feirste, Tuaisceart Éireann
Náisiúntacht Éireannach
Réimsí Fisic
Iomráiteach do Díscaoileadh an adaimh
Duaiseanna Bonn Hughes (1938)
Duais Nobel (1951)

Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1951 as obair a rinne sé le John Cockroft faoi stiúir Ernest Rutherford i gCambridge Shasana ar dhíscaoileadh litiam i 1932.

Scoilt Walton agus Cockcroft núicléas adamh Li (litiam), an rud ar an dtugtar go minic ‘scoilteadh an adaimh'. I Saotharlann Cavendish in Ollscoil Cambridge, Sasana, a rinneadh an turgnamh.[1][2] D'fhógair Albert Einstein gurbh é an turgnamh sin an chéad léiriú riamh ar an gcothromóid iomráiteach dá chuid féin E=mc2 .

Díscaoileadh litiamCuir in Eagar

Ina dturgnamh ceannródaíoch, rinne Cockcroft agus Walton núicléis litiam a thuairgneáil le prótóin ardfhuinnimh, luasghéaraithe go líneach trasna difríocht poitéinsil ard (c. 700 kV). Thug díscaoileadh gach núicléis litiam, a lean uaidh sin, dhá núicléas héiliam agus fuinneamh.[3]

 
luasaire Cockcroft-Walton

Thóg sé meaisín leictreastatach a ghinfeadh difríocht poitéinsil 700 kV chun prótóin a luasghéarú le himbhualadh le núicléis litiam. Mar thoradh, fuair dhá alfacháithnín, is é sin, dhá núicléas héiliam in aghaidh gach núicléas litiam a imbhuaileadh.

Ba é seo an chéad uair riamh a scoilteadh an t-adamh is a rinneadh dúil amháin (litiam) ina dúil eile (héiliam) go saorga: seanaidhm na n-ailceimicithe.

Cruthú luath ab ea an toradh seo ar chothromóid iomráiteach Einstein, E=mc2, a chiallaíonn gur féidir mais áirithe a athrú ina méid seo fuinnimh.

ComhthéacsCuir in Eagar

Bhí Ernest Walton ar dhuine de na ceannródaithe cáiliúla a rinne annus mirabilis den bhliain 1932 don fhisic núicléach thurgnamhach. Sa bhliain sin d’fhionn

 
Cuimhneachán i mBÁC

Ba thús é le fisic núicléach thurgnamhach, bunaithe ar luasghéaraitheoirí chun bunairíonna damhna a léiriú.

Níos déanaí, bhí Walton gníomhach i nGrúpa Pugwash, a chuir i gcoinne rás na n-arm núicléach.

 
Cuimhneachán i mBÁC

TagairtíCuir in Eagar

  1. Eilís O’Connell (2003). "Úlla agus Adaimh". Dáta rochtana: 2020.
  2. Eilis O'Connel (2003). "Ag Comóradh Ernest T.S. Walton 1903-95, Buaiteoir Dhuais Nobel". Dáta rochtana: 2020.
  3. McBrierty (2003). "“Ernest Thomas Sinton Walton 1903–1995, The Irish Scientist”". Dáta rochtana: 2020.