Wolfgang Amadeus Mozart (Johannes Chrysostomus Wolfgang Theophilus Mozart) (27 Eanáir, 17565 Nollaig, 1791), duine de na cumadóirí ba thábhachtaí is ab iomráití i gceol clasaiceach na hEorpa. Rugadh é in Salzburg na hOstaire. Ba Wunderkind é i gcúirteanna na hEorpa san 18ú haois. É ina rímháistir ar an veidhlín agus ar an bpianó, má b'fhíor do lucht a linne.

Wolfgang Amadeus Mozart
Retrato de Mozart, por Johann Nepomuk della Croce (detalle).jpg
Mozart timpeall an bhliain 1780, portráid le Johann Nepomuk della Croce
Rugadh 27 Eanáir, 1756
Bás 5 Nollaig, 1791
Náisiúntacht Ostarach
Gairm Cumadóir
Síniú
Wolfgang Amadeus Mozart Signature.svg

Admhaítear go raibh sé ar mháistrí móra an cheoldráma, agus gur thug sé an coinseartó, an siansa agus an tsonáid chun forfeachta, foirmeacha a tháinig chun tosaigh sa cheol clasaiceach ina dhiaidh sin.

Scéal a bheathaCuir in Eagar

An Páiste SárthréithreachCuir in Eagar

 
Portráid - Mozart óg (an Wunderkind) - 1763

Chónaigh Mozart i lár an 18ú aois, agus lár na hEorpa ag dul i dtreo athruithe móra. Bhí Impireacht na Róimhe i ndiaidh briseadh isteach i stáit-cathracha neamhspleácha, a chúsaigh cogaí agus teannas. I stáit-cathracha neamhspleácha cosúil le Vienna, Salzburg agus Prague bhí na huaisle i gceannas, agus thug siad airgead chuig na healaínteoirí. Bhí ceol an Athbheochan agus an tréimhse barócach ag athrú go comhdhéanamh. Bheidh an stáit neamhspleách de Salzburg mar baile ceann de na ceolteoirí claisiceacha is cáiliúla riamh.

Rugadh é in Salzburg ar an 27ú Eanáir 1756, príomhchathair phrionsachta de chuid na hImpireachta Naofa Rómhánaí. Rugadh é do chumadóir agus múinteoir mór ceoil ag cúirt Salzburg Leopold Mozart (1719 - 1787) agus dá bhean chéile siúd Anna Maria Pertl (1720 - 1778). Rugadh seachtar duine clainne, ach níor tháinig slán ach Mozart féin agus a dheirfiúr Maria-Anna Mozart (Nannerl).

Bhí féith an cheoil ann ó thús: cluas fhoirfe aige agus sárchuimhne.Thosaigh a athair ag múineadh do Maria chonas uirlis a seinnt nuair a bhí sí 7 mbliana d'aois. D'fhéach Wolfgang ar na seisiún seo agus d'fhomhlaim sé. Thar tamall thosaigh sé ag tuiscint an ceoil, agus ní fada go raibh a athair á mhúineadh comh maith le Maria-Anna. Thosaigh sé ag foghlaim conas seinm ar an gcruitchorda óna athair in aois a chúig bliana, agus thug faoi sheinm an veidhlín, pianó, vióla, orgán agus faoin gcumadóireacht ina dhiaidh sin. Mhúin Leopold i mbealach spraoiúil ach ag an am céanna bhí sé ag iarraidh go mbeidh gach rud ar ard caighdeáin. Bhí sé in ann nodaireacht cheoil a thuiscint agus a sheinm sula raibh léamh agus scríobh aige, agus é ag cumadh ceoil in aois a shé bliana. Ní fada go raibh sé ró-mhaith do mhúineadh a athair. Chum sé a chéad comhdhéanamh ag aois a chúig. Aithnítear anois gur chuid nár bheag dá sháréirim cheoil an oiliúint iontach a fuair sé agus é an-óg agus an saothrú gan stad a lean í. Níor tháinig ainchleachtadh riamh air.

An TaistealaíCuir in Eagar

I 1762 thóg athair Mozart é féin agus Maria-Anna go dtí cúirt Bavaria i Munich, agus sheinn siad ar turas Eorapach don chéad uair. Lean a lán turas eile an turas seo. Idir 1762 agus 1766 bhí sé ag taisteal lena athair agus le Maria-Anna (a bhí ina sársheinnteoir í féin), agus b'fhada an turas é: Munich, Augsburg, Mannheim, Francfort, an Bhruiséal, Páras, Londain, an Háig, Amstardam, Dijon, Lyon, An Ghinéiv, Lausanne. Thosaigh sé ag scríobh ceoldrámaí. Ar na turas seo bhuail Mozart le ceoilteoirí móra an ré, Johann Christian Bach san áireamh (mac le Johann Sebastian Bach), duine a chuaigh go mór i bhfeidhm ar agus ar a chuid ceoil. I mí Nollaig, nuair a bhí Mozart 13, chuaig sé féin agus a athair chuig an Iodáil. Ní dheacaigh Maria leo de bharr go raibh sí beagnach ag aois an pósadh agus ní raibh cead aici a talainn a thaispeáint go sósialta a thuilleadh (de bharr na cleachtais san am). Bhí Leopold ag iarraidh go seinnfidh Mozart ag an méid áíteanna ab fhéidir leis, agus is turas fada a bhí ann. Agus é sa Róimh, chuala sé Misere le Gregori Allegri. Bhí sé in ann an scór ar fad a seinm ón cuimhne agus é a scríobh síos gan ach cúpla botún beaga. Rinne an Pápa Cléimint XIV Cavaliere dello speron d’oro (Ridire an Spoir Órga) de.

 
Portráid - Mozart, ag aois a 13 i Verona.

Fostaithe ag an ArdeaspagCuir in Eagar

Nuair a thánaigh siad ar ais ón Iodáil, bhí an phríomh bronntóir ag Leopold ( an Ardeaspag von Strattenbach) tar éis bás a fháíl agus bhí Ardeaspag nua ann ina áit, an Ardeaspag Hieronymos von Colloredo. Thug an Ardeaspag post do Mozart mar cúntóir treoraí ceolfhoirne le pá íseal. Thug seo an seans de Mozart a chuid eolas ar ceol a fhorbairt agus oibriú le seanraí éagsúla ceol, cosúil leis an concerto. Bhí an-ghrá aige don concerto feidhlín agus scríobh sé 5 ceann dóibh sin, an t-aon cúig ceann a scriobh sé riamh. I 1767, thosaigh grá don phianó ag forbairt i Mozart. Scríobh sé an Concerto Pianó Uimhir a 9 i ngléas E maol. Ag aois a 21 bhí an saol ró-chúng do Mozart, agus ní raibh sé sásta ina thimpeallacht. Cheap sé go bhféadadh sé níos mó a dhéanamh lasmuigh Salzburg. Ní raibh an Ardeaspag sásta lena dearcadh. I mí Lúnasa 1777 chuaigh sé chun post a lorg. Diúltaigh an Ardeaspag ligint do Leopold dul leis agus mar sin thaistil sé lena mháthair, Anna Maria.

Ag Lorg PostCuir in Eagar

Faraor, thit gach post a lorg Mozart isteach. Rith Mozart amach as airgead agus bhí air cúpla earraí luachmhara pearsanta a phánáil ionas go raibh se in ann costas teastal agus cónaí a íoc. Agus iad ag teastail thit tinneas ar a mháthair agus ar deireadh fuair sí bás ar an 3ú Iúil 1778. Tar éis an nuacht gruama a chloisteáil, d'eagraigh Leopold post níos fearr do Mozart mar orgánach i Salzburg agus d'fhill Mozart go tapaidh i ndiaidh sin.

VínCuir in Eagar

NeamhspleáchasCuir in Eagar

Ar ais i Salzburg, scríobh Mozart sraith ceol don eaglais, Coronation Mass san áireamh. Scríobh sé opera, freisin, i 1781. I mí Márta glaoigh an Ardeaspag ar Mozart teacht go Vienna. Bhí an Ardeapag ansin le freastal ar teacht An tImpire Johannes II chuig an coróin Ostaireach. Chuir toinn fuair an Ardeaspag fearg ar Mozart. Bhí air fanacht leis na daoine aimsire, caitheadh leis mar searbhónta agus níor tugadh cead dó seinm os comhair an Impire do suim leath a tháirgeadh bliantúil. Ar deireadh, throid Mozart leis an Ardeaspag agus bhí ar Mozart éirí as. Ach d'fhan sé i Vienna mar ceoilteoir saor. D'fhan sé le Frie

Saol DeacairCuir in Eagar

Sna blianta deireanacha ba mhinic Mozart tinn, agus d'fhág a nósanna costasacha fiacha móra air, d'ainneoin an ratha a bhí ar a shaothar i gcoitinne. Rinne sé an t-uafás rudaí a chumadh: sonáidí, coinseartónna, siansaí, ceoldrámaí. Cailleadh é ar 5 Nollaig 1791.

D'ainneoin na barúla coitianta, ní in olluaigh a cuireadh é ach in uaigh chomhchoiteann i reilig a bhí suite tamall ó Vín ar chúiseanna sláinte. Uaigh dheichniúir ba ea í ar íocadh aisti roimh ré. Bhí na mílte duine ag seirbhís chuimhneacháin i bPrág ar 14 Nollaig, agus bhí seirbhís eile i Vín.

A TheaghlachCuir in Eagar

Rug Constanze a lán páistí, ach ní raibh ach beirt acu nár cailleadh ina naíonáin, Karl Thomas agus Franz Xaver Wolfgang. Deirtear gur lagaigh an toircheas go mór í.

Mhair Constanze ar feadh i bhfad i ndiaidh a fir agus í ag taisceadh a chuid lámhscríbhinní go cúramach.

Ábhar díospóireachta is ea cás Maria-Anna, deirfiúr Mhozart: is léir go raibh bua an cheoil thar barr aici, ach dealraíonn sé nár thug Leopold an aire chéanna di is a thug sé do Wolfgang. Ní fios cén toradh a bheadh ar a bua siúd dá saothrófaí é, rud a tharraingíonn anuas ceist na hoiliúna agus na hardéirime.

Catalóg Köchel (KV)Cuir in Eagar

Sa bhliain 1862 chríochnaigh Ludwig von Köchel catalóg 626 saothar de réir dátaí agus í geall le lánchuimsitheach. Í ina gnáthfhoinse thagartha inniu.

Mór ShaothairCuir in Eagar

Saothair DhiagaCuir in Eagar

  • Veni sancte spiritus, KV 47
  • Exsultate, jubilate, KV 165 (1773, Milan)
  • Vesperae de dominica, KV 321
  • Krönungsmesse i C beag, KV 317 (1779)
  • Vesperae solennes de confessore, KV 339
  • Messe en ut mineur, KV 427 (1782-83)
  • Ave verum corpus, KV 618
  • Requiem i D beag, KV 626 (1791, Vín)

CeoldrámaíCuir in Eagar

  • Bastien und Bastienne, KV 50 (1768, Vín)
  • Mitridate, rè di Ponto, KV 87 (1770, Milan)
  • Lucio Silla, KV 135 (1772, Milan)
  • Il re pastore, KV 208 (1775, Salzburg)
  • Idomeneo, Rè di Creta, KV 366 (1781, Munich)
  • Die Entführung aus dem Serail, KV 384 (1782, Vín)
  • Le nozze di Figaro, KV 492 (1786, Vín)
  • Don Giovanni, KV 527 (1787, Vín agus Prág)
  • Così fan tutte, KV 588 (1790, Vín)
  • La Clemenza di Tito, KV 621 (1791)
  • Die Zauberflöte, KV 620 (1791, Vín)

SiansachaCuir in Eagar

Siansacha Óige (1764-1771)Cuir in Eagar

  • Siansa uimh. 1 in E maol mór, KV 16
  • Siansa uimh. 2 i B maol mór, KV 17
  • Siansa uimh. 3 in E maol mór, KV 18
  • Siansa uimh. 4 i D mór, KV 19
  • Siansa uimh. 5 i B maol mór, K. 22
  • Siansa uimh. 6 i F mór, KV 43
  • Siansa uimh. 7 i D mór, KV 45
  • Siansa uimh. 8 i D mór, KV 48
  • Siansa uimh. 9 i C mór, KV 73/75a
  • Siansa uimh. 10 i G mór, KV 74
  • Siansa uimh. 11 i D mór, KV 84/73q
  • Siansa uimh. 12 i G mór, KV 110/75b
  • Siansa uimh. 13 i F mór, KV 112

Siansacha as an Salzburg-ré (1771–1777)Cuir in Eagar

  • Siansa uimh. 14 in A mór, KV 114 (1771)
  • Siansa uimh. 15 i G mór, KV 124 (1772)
  • Siansa uimh. 16 i C mór, KV 128 (1772)
  • Siansa uimh. 17 i G mór, KV 129 (1772)
  • Siansa uimh. 18 i F mór, KV 130 (1772)
  • Siansa uimh. 19 in E maol mór, KV 132 (1772)
  • Siansa uimh. 20 i D mór, KV 133 (1772)
  • Siansa uimh. 21 i A mór, KV 134 (1772)
  • Siansa uimh. 22 i C mór, KV 162 (1773)
  • Siansa uimh. 23 i D mór, KV 181/162b (1773)
  • Siansa uimh. 24 i B maol mór, KV 182/173dA (1773)
  • Siansa uimh. 25 in G beag, KV 183 (1773)
  • Siansa uimh. 26 in E maol mór, KV 184/161a (1773)
  • Siansa uimh. 27 i G mór, KV 199/161b (1773)
  • Siansa uimh. 28 i C mór, KV 200/189k (1774)
  • Siansa uimh. 29 in A mór, KV 201/186a (1774)
  • Siansa uimh. 30 i D mór, KV 202/186b (1774)

Siansacha DeanachCuir in Eagar

  • Siansa uimh. 31 i D mór, KV 297 (1778)
  • Siansa uimh. 32 i G mór, KV 318 (1779)
  • Siansa uimh. 33 i B maol mór, K. 319 (1779)
  • Siansa uimh. 34 i C mór, KV 338 (1780)
  • Siansa uimh. 35 i D mór, KV 385 (1782)
  • Siansa uimh. 36 i C mór, KV 425 (1783)
  • Siansa uimh. 37 i G mór, KV 444 (1783)
  • Siansa uimh. 38 i D mór, KV 504 (1786)
  • Siansa uimh. 39 in E maol mór, KV 543 (1788)
  • Siansa uimh. 40 i G beag, KV 550 (1788)
  • Siansa uimh. 41 i C mór, KV 551 (1788)

TagairtíCuir in Eagar